RaboResearch - Economisch Onderzoek

This article is also available in English

De EU Taxonomie – Een nieuwe groene taal voor bedrijven

Special

Delen:
  • De EU werkt aan het verder verscherpen van de klimaatdoelstellingen en heeft een taxonomie gemaakt om duurzame investeringen te identificeren en stimuleren
  • De EU Taxonomie is een nieuwe uniforme taal die helpt onderscheid te maken welke investeringen een bijdrage leveren aan die doelstellingen
  • Grote bedrijven zijn verplicht te rapporteren welk deel van hun omzet en uitgaven in lijn zijn met de taxonomie
  • De taxonomie biedt kansen om huidige bedrijfsactiviteiten in lijn te brengen met de transitie naar een duurzame economie
  • Bedrijven moeten nu in actie komen om het mogelijk te maken op deze manier te rapporteren

Introductie

De groene EU Taxonomie is een tool die investeringen in duurzame economische activiteiten moet helpen stimuleren. Het is een nieuwe groene taal die bedrijven in de komende jaren moeten gaan leren.
Op het moment van schrijven wordt er in Europa gewerkt aan het verhogen van het Europese klimaatdoel. In de eerste ‘State of the Union’ kondigde president Ursula von der Leyen aan dat de reductiedoelstellingen worden aangescherpt van 40 naar minstens 55 procent minder broeikasgassen in 2030 vergeleken met 1990 (EC, 2020). Er ligt een grote opgave voor de EU, helemaal in de wetenschap dat zij tot 2018 maar 25,2 procent van de broeikasgassen heeft weten te reduceren (EC-DGCA, 2020).
Dit vraagt een ongekende transitie in de economie. Bedrijven moeten hun economische activiteiten transformeren zodat ze passen in die koolstofarme economie. De taxonomie helpt daarbij, door het benoemen van groene activiteiten.

Om de taxonomie voor bedrijven inzichtelijk te maken, geven wij in dit onderzoek uitleg over de werking en toepassing. Tot slot delen we de eerste bevindingen en aanbevelingen uit testen met de taxonomie om te helpen bij de eerste stappen.

De EU Taxonomie

De taxonomie is een lijst van economische activiteiten binnen verschillende sectoren met technische screeningscriteria om bij te dragen en geen schade te doen aan milieudoelstellingen. Dit stuk gereedschap is essentieel voor de uitvoering van de EU Green Deal. Meer informatie hierover in Box 1.

De taxonomie is geen keurmerk of eco-label en evenmin zegt zij iets over het risicoprofiel van een bedrijf. Een investering in een activiteit die in lijn is met de taxonomie kan risicovol zijn.

Box 1: Een fundament onder de EU Green Deal

Om een duurzame investering te doen, is het belangrijk om te weten of een investering ook daadwerkelijk duurzaam is. Dat is nu lastig. Er is geen uniforme definitie voor een duurzame investering (EBA, 2020). Daarom is de taxonomie bedacht.

De genesis ligt bij de EU Sustainable Finance Action Plan. De koppeling tussen financiën en duurzaamheid is nodig om te kunnen sturen. In 2018 heeft de Europese Commissie dit plan gepresenteerd met als fundament een wettelijk kader met een gestandaardiseerd groen classificatiesysteem: De EU Taxonomy Regulation (TR).

De TR bevat het wettelijke kader en de milieudoelstellingen voor de taxonomie, evenals nieuwe wettelijke verplichtingen voor deelnemers aan de financiële markt, beursgenoteerde ondernemingen of ondernemingen met meer dan 500 werknemers en de EU-lidstaten. In juli 2018 heeft de Europese Commissie een Technical Expert Group (TEG) for Sustainable Finance opgericht, die tot taak heeft technische screeningscriteria voor het behalen van milieudoelstellingen en aanbevelingen te ontwikkelen voor de taxonomie. De TEG heeft hiervoor input gevraagd en ontvangen van bedrijven, maatschappelijke organisaties, de academische wereld en deskundigen uit verschillende sectoren.

De EU Green Deal is op 11 december 2019 gepresenteerd en bouwt hierop voort. Het is de groeistrategie om de economie van de Europese Unie om te vormen voor een duurzame toekomst. Hiervoor is dit decennium 1 biljoen euro aan investeringen nodig. Dit kan niet alleen met publiek geld en vraagt om sturing van particuliere investeringen.

Op 9 maart 2020 heeft de TEG haar definitieve aanbevelingen en een technische bijlage bij de Europese Commissie gepubliceerd. Deze bevatten de overkoepelende opzet van de taxonomie, richtlijnen voor de uitvoering en een volledige lijst van de economische activiteiten die onder de technische screeningscriteria vallen. De lijst is vooralsnog toegespitst op twee (van de zes) milieudoelstellingen: klimaatmitigatie en –adaptatie.

Op 1 oktober 2020 zijn de leden van het EU Platform on Sustainable Finance (PSF) gepresenteerd. Dit platform inclusief individuele leden vervangt de tijdelijke TEG.

Drie typen activiteiten

Als een bedrijf goederen of diensten aanbiedt, is dat de uitvoering van een economische activiteit. De Technical Expert Group for Sustainable Finance (TEG) maakt in haar advies onderscheid tussen economische activiteiten. Dit doet zij door aan te geven of ze een bijdrage leveren aan het behalen van een milieudoelstelling. De activiteiten die een bijdrage leveren, worden in de taxonomie gecategoriseerd in drie categorieën, zoals is te zien in figuur 1: koolstofarm, transitie en faciliterend.

Figuur 1: De drie type activiteiten binnen de Taxonomie
Figuur 1: De drie type activiteiten binnen de TaxonomieBron: RaboResearch

De koolstofarme activiteiten zijn van zichzelf duurzaam, bijvoorbeeld de productie van zonne- of windenergie of de installatie van een warmtepomp in huis. Ze leveren een directe bijdrage op aan het behalen van onze klimaatdoelstellingen.

Transitie-activiteiten helpen om van hoge CO2-uitstoot naar koolstofarm te gaan. De productie van plastic, staal, cement en aluminium zijn voorbeelden van activiteiten met veel CO2-uitstoot. Door een streng transitiepad wordt de uitstoot verminderd. Hier wordt de grootste bijdrage aan de klimaatdoelstellingen verwacht. Faciliterende activiteiten ondersteunen (de transitie naar) koolstofarme activiteiten. Voorbeelden zijn de aanleg van een elektriciteitsnetwerk of energieopslag.

Sectoren

Niet elke sector kan een bijdrage leveren aan een milieudoelstelling. De huidige stand van zaken van de Taxonomie is dat de bijdragen aan klimaatmitigatie, het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, het beste is uitgewerkt. De TEG heeft activiteiten binnen sectoren geselecteerd op basis van broeikasgasuitstoot en mogelijkheden om activiteiten te faciliteren voor de transformatie van een hoge naar een lage uitstoot. In Tabel 1 zijn alle sectoren te zien, gerangschikt naar uitstoot binnen de EU. In legenda 1 staat uitleg over de gearceerde sectoren die door de TEG zijn doorgenomen.

Tabel 1: Europese CO2eqv-uitstoot per sector
Tabel 1: Europese CO2eqv-uitstoot per sectorBron: Taxonomy Report – Technical Annex

Onder de hoofdsectoren zijn specifieke sub-sectoren benoemd die een bijdrage kunnen leveren. Er is een lijst van 70 klimaatmitigatie- en 68 klimaatadaptatie-activiteiten geselecteerd. De exacte lijst van activiteiten is in het adviesrapport van de TEG te vinden (TEG, 2020).

Niet alle sectoren zijn volledig overwogen en zelfs binnen volledig overwogen sectoren is er twijfel over activiteiten. Het advies welke activiteiten onder de taxonomie moeten worden meegenomen, is nog niet volledig en zal onder de vlag van PSF verder worden uitontwikkeld. In box 2 staat meer informatie over economische activiteiten die (nog niet) in de taxonomie zitten.

Box 2: Controversiële, nieuwe of onzichtbare sectoren

Kernenergie is door de TEG niet aanbevolen om aan de taxonomie toe te voegen. Alhoewel kernenergie geen CO2-uitstoot kent, heeft zij op basis van aangedragen studies niet kunnen concluderen dat het geen significante schade toebrengt aan andere milieudoelstellingen (lees Technische Screeningcriteria voor nadere uitleg). Dit is een voorwaarde om onderdeel van de taxonomie uit te maken. De Joint Research Centre is op 6 juli gestart met een onderzoek of kernenergie onder de taxonomie moet vallen. Ook de verbranding van afval en gas voor energiewinning staan vooralsnog niet in de taxonomie.

Nieuwe technologieën, zoals kernfusie of de productie van vleesvervangers, maken vooralsnog geen onderdeel uit van de taxonomie. De verwachting is dat er meer nieuwe technologieën komen die nog niet zijn in te delen in een sector. Het PSF biedt de mogelijkheid om de duurzame waarde van de nieuwe technologieën te bewijzen en ze in een periodieke revisieronde toe te voegen aan de taxonomie.

Onzichtbaar zijn de gebouwen. Gebouwen dragen voor 36 procent bij aan de CO2-uitstoot in Europa, maar zijn verspreid over verschillende sectoren. Voor nu heeft de TEG technische criteria voor gebouwen ondergebracht bij de bouwnijverheid en verhuur en handel van onroerend goed. Op deze manier is er toch een mogelijkheid om duurzame investeringen in gebouwen te doen. Gebouwen die dienen als opslag van fossiele brandstoffen zijn expliciet uitgesloten.

 Klimaat is meer dan CO2

Het behalen van de Europese klimaatdoelstellingen gaat niet alleen over het terugdringen van CO2-uitstoot. Het recyclen van plastic, behoud van specifieke diersoorten en tegengaan van lozing van giftige stoffen in het milieu spelen ook een rol in de EU Green Deal. De Taxonomie bekijkt het milieu daarom breder en beoordeelt economische activiteiten op basis van zes milieudoelstellingen, zoals weergegeven in figuur 2.

Figuur 2: De zes milieudoelstellingen
Figuur 2: De zes milieudoelstellingenBron: RaboResearch

In de huidige versie van de Taxonomie zijn alleen criteria voor klimaatmitigatie en -adaptatie uitgewerkt. In de toepassing van de Taxonomie wordt vooralsnog gefocust op klimaatmitigatie, zie box 2.

Box 3: Wel mitigatie, nog geen adaptatie

Bedrijven en deelnemers aan de financiële markt die de Taxonomie testen, focussen op klimaatmitigatie (PRI, 2020). De TEG heeft hiervoor specifieke technische screeningscriteria opgesteld. Het zijn grenzen die uiteindelijk naar (bijna) geen uitstoot van broeikasgassen per eenheid product gaan. Voor klimaatadaptatie is dat anders, want er is hierbij geen einddoel. Een bedrijf, ongeacht de economische activiteiten, moet altijd adaptief blijven. Daarom heeft de TEG adaptatiecriteria opgesteld die gelden voor alle economische activiteiten en die locatie- en contextafhankelijk zijn. Daarbij is er onder de testgroep een gebrek aan (toegang tot) data voor alle fysieke klimaatrisico’s.

Anders dan bij klimaatmitigatie telt de omzet van een bedrijf ook niet mee. Hierdoor is het voor investeringsfondsen niet mogelijk een percentage van de omzet te oormerken als in lijn met de Taxonomie. Enkel de uitgaven voor klimaatadaptieve maatregelen kunnen als duurzame investering worden geoormerkt, wanneer voldaan is aan de criteria. Er is een uitzondering voor bedrijven die faciliterende klimaatadaptieve producten of diensten leveren, zoals een early-warning-systeem voor tsunami’s.

 Technische screeningscriteria

Voor elke economische activiteit is een boven- en een ondergrens per milieudoelstelling vastgesteld. Deze grenzen variëren in omschrijving tussen een specifieke uitstoot per eenheid product tot managementpraktijken. 
Een economische activiteit moet een substantiële bijdrage leveren aan een of meer milieudoelstellingen. Een bijdrage wordt gezien als substantieel aan één van de zes milieudoelstellingen als een bedrijf de voor zijn activiteit vastgestelde bovengrens haalt of zelfs beter presteert. Daarnaast mag de economische activiteit geen significante schade toebrengen aan de resterende milieudoelstellingen, de ondergrenzen. De huidige ondergrenzen, of DNSH (Do No Significant Harm)-criteria, zijn veelal gebaseerd op EU-regelgeving en bevatten extra technische criteria voor de ondergrens waar nodig.

Tot slot moeten bedrijven aantonen dat ze voldoen aan minimale sociale waarborgen. De standaarden hiervoor komen uit de OECD Guidelines on Multinational Enterprises (MNEs), de UN Guiding Principles on Business and Human Rights en de ILO Core Labour Conventions.

De boven- en ondergrenzen voor milieudoelstellingen worden periodiek gewijzigd op advies van het Platform for Sustainable Finance. Het doel is de grenzen te baseren op de meest actuele, wetenschappelijke inzichten en zodanig aan te scherpen dat het doel van een klimaatneutrale economie wordt behaald.

Figuur 3: Een substantiële bijdrage en geen significante schade
Figuur 3: Een substantiële bijdrage en geen significante schadeBron: RaboResearch

De drie eerder omschreven activiteiten passen in bovenstaande thermometer die de boven- en ondergrens weergeeft. Koolstofarme activiteiten dragen van zichzelf substantieel bij en zitten in de groene zone. Transitie-activiteiten gaan van oranje, significante schade, naar groen en werken in een plan naar de substantiële bijdrage toe. Faciliterende activiteiten ondersteunen beide activiteiten.

De huidige Taxonomie vertelt ons alleen welke activiteiten een bijdrage leveren. Tegenover groene activiteiten zijn er ook vervuilende of ‘bruine’ activiteiten. Het boren, vervoeren of opslaan van fossiele brandstoffen valt hieronder. Als een economische activiteit niet in de Taxonomie zit, betekent het alleen niet dat je automatisch vervuilend bent. Om goed onderscheid te maken tussen wat wel en niet bijdraagt aan onze duurzame toekomst beveelt het TEG aan onderzoek te doen naar een bruine taxonomie (TEG, 2020).

Een bedrijf kan ook een ‘bruin’ businessmodel hebben, maar toch activiteiten ontplooien die in lijn zijn met de taxonomie. Dit kan leiden tot verwarring. De beeldvorming bij het publiek is verbonden met merken en namen; niet met economische activiteiten.

De Taxonomie in de praktijk

Europese wetgeving verplicht grote bedrijven met meer dan 500 werknemers informatie te verstrekken over hun non-financiële prestaties, waaronder hun omgang met het milieu. Vanaf 2022 geldt dit ook voor de Taxonomie. Onder de Non-Financial Reporting Directive (NFRD) worden bedrijven geacht te verklaren welk deel van de omzet en uitgaven in lijn is met de Taxonomie. Dit kan in een bijlage van het jaarlijkse financiële verslag of in een aparte jaarlijkse duurzaamheidsrapportage. Binnen Europa moeten zo’n 6.000 bedrijven aan deze verplichting voldoen.

De NFRD geldt ook voor:

  • Vermogensbeheerders; ETF’s, investeringsfondsen, pensioenfondsen;
  • Verzekeringsmaatschappijen;
  • Banken.

Deze entiteiten moeten laten zien welk deel van hun portfolio of leningen in lijn is met de taxonomie. Om hierover te kunnen rapporteren, wordt relevante informatie gevraagd van bedrijven of dataleveranciers.

Naar verwachting wordt de Taxonomie op vrijwillige basis breder toegepast. Denk hierbij aan het MKB dat producten of diensten levert in lijn met de Taxonomie, zoals specialistische apparatuur om aardbevingen of bosbranden te monitoren. Het is voor deze groep bedrijven optioneel om de Taxonomie als gereedschap toe te passen. De administratieve last kan nu nog een drempel zijn om dit vrijwillig te doen. Daarnaast zijn er verschillende landen, banken en bedrijven buiten de EU met een doelstelling om naar een klimaatneutrale economie te gaan. De TEG heeft aangegeven interesse van diverse landen, banken en vermogensbeheerders te hebben ontvangen om de Taxonomie (deels) te implementeren.

Uitdagingen voor bedrijven

Er is nog weinig bekend over de werking van de Taxonomie. Het meest uitgebreide onderzoek tot nu toe is naar bedrijven waarvan aandelen worden verhandeld in de EURO STOXX 50 (Europa), CAC 40 (Frankrijk) en DAX 30 (Duitsland). Zij vallen binnen de groep bedrijven die verplicht moeten rapporteren over de Taxonomie. Uit een analyse blijkt dat minder dan 30 procent van de omzet binnen deze indices in aanmerking komt voor de Taxonomie (Adelphi, 2020). Maximaal 2 procent van de omzet van deze groep bedrijven blijkt volledig in lijn te zijn met de Taxonomie. Van de bedrijven was 77 procent voor 1 procent of minder hiermee in lijn. Opvallend is de automobielindustrie, die met de productie van onder meer elektrische auto’s een substantiële bijdrage kan leveren; 69 procent van de automobielindustrie komt in aanmerking voor de Taxonomie, maar uiteindelijk blijkt minder dan 1 procent te kunnen bewijzen dat ze voldoen aan de voorwaarden voor substantiële bijdrage en geen significante schade. Dit betekent dat we voor een enorme opgave staan.

Deze lage percentages hebben verschillende redenen:

  • De Taxonomie beslaat nog niet alle relevante economische activiteiten;
  • Technische criteria en definities zijn onduidelijk en multi-interpretabel;
  • Bedrijven rapporteren nog geen relevante niet-financiële data die tonen of ze een substantiële bijdrage leveren en/of significante schade toebrengen;
  • Interne processen en KPI’s zijn nog niet ingericht op de Taxonomie;
  • R&D-investeringen in nieuwe technologieën worden niet meegenomen.

Ondanks de lage percentages verwacht 25 procent van de onderzochte bedrijven dat de Taxonomie uiteindelijk voordelen oplevert (TEG, 2020; Adelphi, 2020).

Aanbevelingen

Ondanks dat de Taxonomie niet definitief is, is het voor alle partijen die onder de NFRD dan wel op een andere grondslag hieraan gekoppeld verplicht zijn te rapporteren over de taxonomie belangrijk het nu al toe te passen. De door de VN ondersteunde Principles for Responsible Investment (PRI) heeft in een testgroep met meer dan veertig investeerders de conceptversie van de Taxonomie geïmplementeerd. In haar rapport staan heldere aanbevelingen en lessen over deze implementatie (PRI, 2020):

  • Reserveer mensen en middelen om de Taxonomie te integreren in jouw bedrijf of bank;
  • Ontwikkel een (gestandaardiseerd) proces om bedrijven te analyseren op de Taxonomie. Begin daarin klein, binnen een sector of regio;
  • Houd je strikt aan de technische screeningscriteria en valideer je data. Het ontsluiten van correcte data bij bedrijven is een van de grootste hobbels;
  • Deel ervaringen met implementatie en vraag ondersteuning van dataleveranciers.

Hoe nu verder?

Het volledige wettelijke kader waar de Taxonomie onder valt, de Taxonomy Regulation, treedt gefaseerd in werking. Bovendien zullen de criteria de komende jaren periodiek worden herzien. Het geheel beweegt mee met het pad om het akkoord van Parijs te realiseren.

Tot die tijd werkt de Europese Commissie aan de ontwikkeling en implementatie van de Taxonomie volgens dit tijdspad:

  • 31-12-2020:  Definitieve vaststelling technische screeningscriteria voor klimaatmitigatie en -adaptatie
  • 31-12-2021:  Eerste publicatie voor bedrijven en participanten aan financiële markten over de op de Taxonomie afgestemde activiteiten op basis van klimaatmitigatie en/of –adaptatie
  • 31-12-2021:  Vaststelling technische screeningscriteria voor alle andere milieudoelstellingen
  • 31-12-2022:  Publicatie voor bedrijven en participanten aan financiële markten over de op de Taxonomie afgestemde activiteiten op basis van alle milieudoelstellingen

Literatuur

Delen:
Auteur(s)

naar boven