RaboResearch - Economisch Onderzoek

This article is also available in English

Nederlandse economie halverwege 2022 weer op pre-coronaniveau

Economisch Kwartaalbericht

Delen:
Deze publicatie is verouderd. Bekijk de recentste editie

Naar de overzichtspagina van het Economisch Kwartaalbericht 

  • De tweede coronagolf zorgt voor een nieuwe dip, maar beduidend minder diep dan tijdens de eerste golf
  • Over heel 2020 krimpt de Nederlandse economie met 4,2 procent
  • Ondanks coronavaccins zullen er een groot deel van 2021 toch in enige mate beperkende maatregelen nodig zijn
  • Ook oplopende werkloosheid en gedaalde bedrijfsbuffers remmen normalisering van de uitgaven van consumenten en bedrijven in 2021
  • De Nederlandse export trekt weer aan vanwege breder mondiaal economisch herstel, maar ondervindt schade van Brexit
  • De economische activiteit zal daarom in 2021 met mate groeien, met naar verwachting 2,4 procent. Voor 2022 voorzien we eveneens 2,4 procent groei
<br>

Tweede golf heeft minder diepe impact

De Nederlandse economie is tot nu toe schokbestendiger gebleken dan eerder gedacht, mede dankzij tientallen miljarden overheidssteun. Het herstel in de zomermaanden was relatief sterk, de werkloosheid is niet zo hard opgelopen als aanvankelijk verwacht en de woningverkopen zijn gestegen. Maar terwijl de economie nog niet eens volledig was hersteld van de eerste coronagolf, stond de tweede golf al voor de deur. Daarvan lijkt de economische impact wel minder diep. Zo valt de consumptie minder hard terug dan tijdens de eerste golf en zijn internationale waardeketens dit keer minder verstoord. We verwachten daarom een mildere terugval van de economische activiteit in het vierde kwartaal dan in de eerste twee kwartalen van dit jaar. Voor heel 2020 komen we daarmee uit op een krimp van de Nederlandse economie van 4,2 procent.

Tabel 1: Economische verwachtingen voor Nederland
Tabel 1: Economische verwachtingen voor NederlandBron: RaboResearch, CBS

Vaccins staan versoepelingen toe

In onze basisraming nemen we aan dat coronavaccins vanaf het eerste kwartaal van 2021 beschikbaar zullen zijn en dat de Nederlandse bevolking vanaf dan gefaseerd kan worden ingeënt. In combinatie met inmiddels ruimere testcapaciteit kunnen coronamaatregelen vervolgens geleidelijk worden versoepeld, waardoor de economische activiteit weer zal aantrekken. Wel nemen we aan dat de maatregelen ook in het eerste kwartaal van 2021 nog relatief streng zullen zijn. Daarmee zal het herstel volgend jaar dus langzamer op gang komen dan in de zomermaanden van 2020 (figuur 1). Pas in het tweede kwartaal van 2021 zullen de maatregelen naar verwachting op ongeveer hetzelfde niveau zijn als in de zomer van 2020. Verdere substantiële versoepelingen verwachten we pas in de tweede helft van 2021, omdat beperkte maatregelen waarschijnlijk nodig zullen blijven totdat een hoge vaccinatiegraad is bereikt.

Figuur 1: Volledig herstel halverwege 2022
Figuur 1: Volledig herstel halverwege 2022Bron: RaboResearch, CBS

Een oplopende werkloosheid en gedaalde bedrijfsbuffers zullen normalisering van de uitgaven van consumenten en bedrijven in 2021 verder remmen. En hoewel de export weer zal aantrekken vanwege breder mondiaal economisch herstel, zal de Nederlandse handel schade oplopen door de verslechtering van de handelsrelatie met het Verenigd Koninkrijk na Brexit. Voor 2021 verwachten we daarom dat de Nederlandse economie met 2,4 procent groeit. Daarmee is een deel, maar nog niet alle schade van de coronacrisis goedgemaakt.

Het economische herstel zal verder doorzetten in 2022. Naar onze verwachting daalt de werkloosheid dat jaar weer en ligt de economische activiteit halverwege 2022 weer op het pre-coronaniveau. De economie zal in 2022 vermoedelijk met 2,4 procent groeien.

Herstel consumptie geremd door maatregelen en oplopende werkloosheid

De consumptie van huishoudens is in de eerste helft van 2020 hard geraakt door de uitbraak van het coronavirus en de lockdown-maatregelen. Vervolgens volgde een stevig, maar niet volledig, herstel. En in de tweede golf zien we dat de consumptie minder hard terugvalt (figuur 2). We verwachten daarom dat de consumptie in 2020 met 6,9 procent krimpt.

Figuur 2: Impact tweede golf minder diep
Figuur 2: Impact tweede golf minder diepBron: RaboResearch, CBS

In het eerste kwartaal van 2021 zal de consumptie naar verwachting weer wat aantrekken doordat in onze raming is aangenomen dat de maatregelen gemiddeld genomen over het kwartaal iets minder streng zullen zijn. Maar een groot deel van het jaar zullen er toch in enige mate maatregelen nodig zijn, omdat het maanden zal duren totdat een hoge vaccinatiegraad is bereikt. Daarbovenop verwachten we dat de werkloosheid de komende maanden verder zal oplopen, wat het herstel van de consumptie volgend jaar verder remt. Er worden volgend jaar vermoedelijk minder vacatures geplaatst, er zullen reorganisaties plaatsvinden en faillissementen zullen toenemen. De buffers van veel bedrijven zijn immers geslonken en er is sprake van overcapaciteit. Bovendien verwachten we dat de steunmaatregelen in de loop van volgend jaar versoberen. 

In 2022 neemt de werkloosheid naar verwachting geleidelijk weer af, wat een positieve impuls geeft aan de bestedingen van huishoudens in dat jaar. De ruimere arbeidsmarkt en lagere bedrijfsbuffers verminderen ook de ruimte voor loongroei, wat het herstel van de consumptie in 2021 en 2022 verder beperkt. Al met al verwachten we dat de consumptie met 3,1 procent groeit in 2021 en met 4,3 procent in 2022.

Werkloosheidsbeeld gunstiger dan eerder verwacht

Figuur 3: Werkloosheid piekt eind 2021/begin 2022
Figuur 3: Werkloosheid piekt eind 2021/begin 2022Bron: RaboResearch, CBS

Hoewel we dus nog steeds verwachten dat de werkloosheid oploopt, hebben we onze werkloosheidsverwachting wel neerwaarts bijgesteld. In onze raming piekt de werkloosheid op een lager punt dan eerder gedacht, bij zo’n 5,5 procent eind 2021 (figuur 3). Eerder gingen we uit van een piek van bijna 7,0 procent. Hiervoor zijn verschillende redenen. Ten eerste is de werkloosheid minder hard opgelopen dan we eerder verwachtten – in september en oktober daalde de werkloosheid zelfs iets. Forse overheidssteun en een sterker herstel in het derde kwartaal hebben hier vermoedelijk aan bijgedragen. Verder heeft de overheid inmiddels aangegeven loondoorbetaling aan te bieden tot de zomer van 2021 en heeft ze laten zien flexibel om te springen met het verruimen van noodsteun. Daar komt bij dat we verwachten dat bedrijven met het einde van de pandemie in zicht en de zeer krappe arbeidsmarkt tot begin dit jaar nog vers in het geheugen, voorzichtig zullen zijn met het inslinken van hun personeelsbestand.

Herstel bedrijfsinvesteringen geremd

De bedrijfsinvesteringen stortten in de eerste helft van 2020 in door de corona-uitbraak. Na een onvolledig herstel in het derde kwartaal zullen ze naar onze verwachting in het vierde kwartaal opnieuw dalen. Voor heel 2020 verwachten we dan ook een krimp van 8,2 procent. Forse omzetverliezen, overcapaciteit en grote economische onzekerheid dragen vermoedelijk bij aan uit- en afstel van investeringen.

Figuur 4: Producentenvertrouwen gedeeltelijk opgeveerd
Figuur 4: Producentenvertrouwen gedeeltelijk opgeveerdBron: CBS

Voor 2021 verwachten we dat de bedrijfsinvesteringen met 2,1 procent zullen toenemen. Het producentenvertrouwen is de afgelopen zes maanden namelijk weer aan het opklimmen, hoewel dit nog steeds ruim onder het historische gemiddelde ligt (figuur 4). Bovendien komt het einde van de crisis scherper in zicht nu werkzame vaccins binnen handbereik lijken. Hierdoor durven bedrijven een deel van hun uitgestelde investeringen volgend jaar wellicht weer te doen. Ook zullen de omzetten herstellen naarmate de economie weer meer open gaat. Tegelijkertijd zijn de buffers van bedrijven geslonken omdat de overheidssteun niet alle kosten dekt. Dit zal het herstel van de investeringen in 2021 afremmen. Voor 2022 verwachten we dat het herstel doorzet en dat de bedrijfsinvesteringen met 5,9 procent toenemen.

Zorguitgaven worden ingehaald

De coronacrisis beïnvloedt ook de overheidsuitgaven, vooral de uitgaven aan zorg. Zo vielen de uitgaven in de eerste golf fors terug doordat een deel van de reguliere zorg niet kon doorgaan. Denk aan uitgestelde operaties of fysiotherapeuten die niet mochten behandelen. Ook in de tweede golf lijken ziekenhuizen niet op volle bezetting te kunnen draaien. We verwachten daarom dat de overheidsconsumptie in 2020 met 0,6 procent zal dalen. De uitgestelde zorg zal naar verwachting volgend jaar deels worden ingehaald, waardoor de overheidsuitgaven zullen toenemen met 3,2 procent. Ook de kosten voor coronavaccins en het vaccineren van de bevolking komen voor rekening van de overheid – hoewel dit in relatieve zin om een beperkte uitgave zal gaan. Voor 2022 verwachten we dat de overheidsconsumptie met 2,3 procent toeneemt.

Wat overheidsinvesteringen betreft zetten problemen met stikstof nog altijd een rem op infrastructuurprojecten. Bovendien hebben gemeenten door lagere inkomsten mogelijk minder budget voor infrastructuur. Wel gaat de komende jaren vanuit het investeringsfonds een positieve impuls uit naar de economie. Voor de overheidsinvesteringen verwachten we een groei van 3,8 procent in 2020, gevolgd door 0,8 procent in 2021 en 1,3 procent in 2022.

Handel herstelt, maar Brexit zorgt voor schade

De export had in de eerste helft van 2020 last van vraaguitval van belangrijke handelspartners en verstoorde waardeketens. We verwachten dat de export ook in de tweede coronagolf een klap krijgt. Maar de val in het vierde kwartaal zal vermoedelijk niet zo diep zijn als tijdens de eerste golf, omdat internationale waardeketens dit keer minder zijn verstoord (figuur 5). Bovendien valt de economische activiteit in veel belangrijke handelspartners minder hard terug, waaronder in Duitsland, Frankrijk, de VS en China.

Figuur 5: Productie industrie loopt meer door
Figuur 5: Productie industrie loopt meer doorBron: Macrobond, Markit

Ook de economieën van belangrijke handelspartners zullen zich in de komende jaren herpakken, waardoor de Nederlandse export weer aantrekt. De aanstaande verslechtering van de handelsrelatie met het Verenigd Koninkrijk zal het herstel van de handel wel enigszins in de weg staan. Voor 2021 verwachten we een toename van de export van 5,0 procent en voor 2022 van 4,9 procent.

Een toename in de uitgaven van Nederlandse huishoudens en bedrijven, en in de export leidt ook tot een toename van de importen. Voor 2021 verwachten we een groei van 5,1 procent en voor 2022 een groei van 6,7 procent.

Onzekerheden in onze raming blijven groot

Het verloop van het aantal besmettingen, en daarmee de duur en intensiteit van de maatregelen, in zowel Nederland als de rest van de wereld, blijft een grote onzekerheid in onze raming. De economische schade zou groter kunnen uitvallen wanneer de maatregelen verder worden aangescherpt en/of langer zullen gelden dan wij nu voorzien. Bijvoorbeeld wanneer het aantal besmettingen opnieuw hard oploopt, wanneer een vaccin later beschikbaar is dan nu verwacht of minder effectief is.

Aan de andere kant: wordt de Nederlandse bevolking sneller gevaccineerd dan we nu voorzien, dan zal de economische groei vermoedelijk sneller aantrekken dan we nu verwachten. Hetzelfde geldt als er grote sprongen worden gemaakt in de toepasbaarheid van sneltesten.

Naar de overzichtspagina van het Economisch Kwartaalbericht 

Delen:
Auteur(s)
Carlijn Prins
RaboResearch Nederland, Economie en Duurzaamheid Rabobank KEO
06 1929 6455

naar boven