RaboResearch - Economisch Onderzoek

This article is also available in English

Nederland: overheid kondigt stimuleringsmaatregelen aan ten tijde van mondiale zwakte

Conjunctuurbeeld

Delen:
  • De Nederlandse economie blijft groeien, gesteund door sterke binnenlandse consumptie, hogere bedrijfsinvesteringen en een hoge werkgelegenheid
  • De mondiale zwakte blijft zichtbaar in de industrie en recente vertrouwensindicatoren voor de eurozone wijzen op verdere terugval in de economische groei
  • In deze context kondigt het kabinet voor komend jaar lastenverlichting en hogere uitgaven aan
  • Dit ondersteunt waarschijnlijk vooral de consumptie van huishoudens
  • Of de bestedingsplannen kunnen worden gerealiseerd hangt samen met de krapte op de arbeidsmarkt
Figuur 1: Nederlandse producenten blijven positief
Figuur 1: Nederlandse producenten blijven positiefBron: CBS, IHS Markit

De Nederlandse economie blijft groeien te midden van toenemende mondiale zwakte. Private consumptie, investeringsgroei en werkgelegenheid blijven hoog. Desalniettemin heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de bbp-groei van het tweede kwartaal van 2019 naar beneden bijgesteld. Dit leidt tot een statistische verlaging van onze raming voor de bbp-groei van dit jaar naar 1,7 procent (tabel 1). De herziening komt met name doordat de gerealiseerde exportgroei lager uitviel dan in eerste instantie gedacht, waardoor de netto handelsbalans minder bijdraagt aan de bbp-groei. Dit is niet verrassend gezien de lagere internationale vraag. De exportgroei (+1 procent jaar-op-jaar) werd in juli dan ook ingehaald door de importgroei (+3,3 procent jaar-op-jaar). De vertraging van de mondiale economie blijft ook zichtbaar in de industrie. De jaar-op-jaargroei van de gemiddelde dagproductie van de Nederlandse industrie was in juli voor de vijfde maand op rij negatief, ondanks een kleine maand-op-maandstijging (+0,5 procent). Desondanks blijft het producentenvertrouwen met een stand van 3,3 in september wijzen op optimisme (figuur 1). Maar de meest recente cijfers over de industrie in Duitsland en de eurozone wijzen op verdere productiedalingen. Het is onwaarschijnlijk dat Nederland immuun is voor deze ontwikkelingen.

Tabel 1: Economische voorspellingen Nederland
Tabel 1: Economische voorspellingen NederlandBron: Rabobank

Consumentenvertrouwen verslechtert, belastingverlaging kan tegenwicht bieden

Figuur 2: Consumentenvertrouwen verslechtert, maar consumptie blijft op peil
Figuur 2: Consumentenvertrouwen verslechtert, maar consumptie blijft op peilBron: CBS

In september is het consumentenvertrouwen verder gedaald naar -2, na een neutrale score in augustus (figuur 2). Nederlandse consumenten zijn negatiever over de economische situatie in de komende twaalf maanden, en hun koopbereidheid is verslechterd. Dit kan het resultaat zijn van de aanhoudende berichten over de escalerende handelsoorlog tussen de VS en China, onrust in het Britse Parlement over de Brexit, en –binnenlands- dreigende pensioenkortingen. Toch blijft de consumptie op peil, ondanks het verslechterde vertrouwen. In juli was de private consumptie 1,7 procent hoger dan in dezelfde maand een jaar eerder.

De lastenverlichting van 3 miljard euro voor huishoudens (bovenop de lastenverlichtingen uit het Regeerakkoord van 2017) aangekondigd op Prinsjesdag kan tegenwicht bieden aan het negatieve sentiment. De nieuwe begrotingsplannen resulteren volgens schattingen van het CPB in een stijging van de koopkracht van doorsnee 2,1 procent. De lastenverlichting is een welkom soelaas voor huishoudens, aangezien de gerealiseerde doorsnee koopkrachtstijging in 2018 slechts 0,3 procent was en dit jaar volgens het CPB naar verwachting uitkomt op een magere 1,2 procent. Bovendien is de collectieve lastendruk nog nooit zo hoog geweest. Via hogere private consumptie kan de lastenverlichting volgens het CPB zorgen voor een 0,1 procent hogere bbp-groei in 2020.

Financiële impuls voor door schaarste gedreven huizenmarkt

Figuur 3: Huizen nóg duurder
Figuur 3: Huizen nóg duurderBron: Kadaster, CBS

De huizenprijzen bleven in augustus stijgen (figuur 3). Door de prijsstijging van 5,7 procent jaar-op-jaar wisselen huizen nu voor gemiddeld 316 duizend euro van eigenaar. De regering heeft een financiële impuls van 2 miljard euro (waarvan 350 miljoen euro in 2020) aangekondigd om de krapte op de huizenmarkt te verlichten. Het blijft echter afwachten of de financiële middelen hun weg zullen vinden naar de bouw van nieuwe huizen. Het aantal verleende bouwvergunningen bevindt zich namelijk nog steeds op een neerwaarts pad, verergerd door de stikstofuitspraak van de Raad van State, en de bouwsector kampt nog steeds met grote personeelstekorten.

Overheidsfinanciën momenteel op veilig terrein

Figuur 4: Overheidsfinanciën binnen EMU-normen
Figuur 4: Overheidsfinanciën binnen EMU-normenBron: CBS

Halverwege 2019 bevonden de overheidsfinanciën zich ruim binnen de EMU-normen, met een begrotingssaldo van 1,8 procent en een staatsschuld van 50,9 procent van het bbp (figuur 4). De staatsschuld daalt naar verwachting verder tot 49,2 procent eind dit jaar. Daarmee heeft de overheid de middelen om de op Prinsjesdag aangekondigde financiële impuls uit te voeren. Wel zorgen de plannen voor een substantiële verslechtering van het begrotingsoverschot. In 2020 daalt dit volgens het CPB naar 0,3 procent van het bbp. Bovendien daalt het structurele begrotingssaldo[1] in 2020 naar -0,4 procent van het bbp, dichtbij de middellangetermijndoelstelling van -0,5 procent van het bbp. Uitgaven uit het geplande investeringsfonds ter waarde van 50 miljard euro kunnen ervoor zorgen dat deze grens wordt doorbroken.

Voetnoot
[1] Het structurele begrotingssaldo is het feitelijke begrotingssaldo gecorrigeerd voor de economische conjunctuur en eenmalige inkomsten en uitgaven (bron: Miljoenennota 2020).

Delen:

naar boven