RaboResearch - Economisch Onderzoek

Wat de block is Bitcoin?

Themabericht

Delen:
  • Bitcoin vervult op dit moment niet de functies van geld en zal dit naar verwachting ook nooit gaan doen
  • Hierdoor is het geen alternatief voor stabiele munten, zoals de euro en de US dollar
  • En zelfs wanneer Bitcoin een goed alternatief is voor een nationale munt, zoals de Venezolaanse bolivar, blijft een grootschalige overstap naar Bitcoin achter
  • Maar de Bitcoin heeft wel degelijk impact gehad, alleen op een andere manier dan verwacht
  • In vrijwel alle sectoren zijn bedrijven bezig met toepassingen te ontwikkelen die werken op de technologie achter de Bitcoin, de blockchain

Als we de CEO van Twitter moeten geloven, betaalt iedereen ter wereld over tien jaar met Bitcoin (The Verge, 2018). Daarentegen erkent Mario Draghi, de voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), de Bitcoin niet eens als een valuta (Coindesk, 2018). Maar als Bitcoin geen valuta is, wat is deze dan wel?

Op dit moment lopen de meningen sterk uiteen. De een beschouwt Bitcoin als een nieuwe vorm van goud (Bloomberg, 2018a) of speculatief instrument (Bloomberg, 2018b), de ander als piramidespel (CNBC, 2018) of vooral een bedreiging voor het milieu[1] (FT, 2018). Maar bovenal is Bitcoin een katalysator voor innovatie (in de financiële sector), zowel in de manier waarop we nadenken over geld als voor wat betreft de toepassingen van de achterliggende technologie, blockchain.

Ik verwacht echter dat Bitcoin nooit een vervanger zal zijn van het huidige reguliere financiële stelsel. Dit heeft, los van de technische belemmeringen, te maken met het feit dat Bitcoin tekort schiet als een goed functionerende valuta. Hierdoor wegen de voordelen van de Bitcoin niet op tegen de nadelen. En zelfs in landen waar sprake is van financiële instabiliteit of waar amper toegang is tot financiële diensten kunnen de overstapkosten van de lokale valuta naar de Bitcoin of een tekort aan gebruikers ervoor zorgen dat er een tekort aan draagvlak is voor een transitie naar een nieuw betaalmiddel.

Voetnoot
[1] Lees hier meer over het energieverbruik van de Bitcoin.

Wanneer geldt dat een munt geld is?

Om een (goede) valuta te zijn, moet geld een ruilmiddel, oppotmiddel en een rekeneenheid zijn. Een ruilmiddel houdt in dat geld kan worden gebruikt om producten en diensten aan te schaffen en dat de tegenpartij dit ook als betaalmiddel accepteert. Met andere woorden, als ik naar de supermarkt, de benzinepomp of het treinstation ga, dan moet ik het geld kunnen omzetten in alle producten of diensten die die partij aanbiedt. Zo niet, dan heeft dat geld in principe geen waarde, want je koopt er niets voor.

Een oppotmiddel betekent dat geld een manier is om waarde op een veilige manier op te slaan zonder dat het (veel) waarde verliest in de tijd. Dit is van groot belang, omdat het de afweging tussen uitgeven, sparen en lenen eenvoudig maakt. Als mijn geld bijvoorbeeld snel waarde verliest, dan heeft het amper zin om te sparen. In de toekomst kan ik immers veel minder kopen met mijn geld, terwijl ik graag zou willen sparen voor een grote uitgave. Bovendien is het uitlenen van geld ook minder lucratief, aangezien het veel minder waard is wanneer de uitlenende partij het geld terugkrijgt, tenzij er enorm veel rente tegenover staat. Kortom, als geld amper waarde verliest in de tijd, dan hangt de keuze van de eigenaar af van persoonlijke voorkeuren in plaats van de toekomstige waardevermindering.

De laatste eigenschap is die van rekeneenheid. Voordat er gebruik werd gemaakt van geld was er sprake van ruilhandel. Dit hield in dat koeien werden geruild tegen graan en een deel van dit graan werd later geruild tegen een kip. Dit proces was vaak omslachtig, omdat producten steeds werden uitgedrukt in een relatieve waarde, zoals een koe die vier zakken graan of drie kippen waard was. Bovendien wordt ruilhandel steeds complexer naarmate het aantal producten toeneemt. Het introduceren van een rekeneenheid zorgt ervoor dat de waarde van alle producten en diensten wordt uitgedrukt in dezelfde eenheid, waardoor het gemakkelijker wordt om handel te drijven. Op die manier blijft het voor de koper eenvoudig om de keuze te maken tussen een toenemend aantal goederen (Boonstra, 2018).

Niet alleen munten kunnen deze functies echter vervullen. Vroeger werden cacaobonen door de Azteken gebruikt om de waarde van goederen in uit te drukken (Richard & Giráldez, 2017). Dit was mogelijk, omdat het een geaccepteerd betaalmiddel was en goed functioneerde als rekeneenheid. Jammer genoeg is het geen goed oppotmiddel, aangezien cacaobonen slechts beperkt houdbaar zijn

Functieloos geld

Om de functies van geld te kunnen vervullen, is het belangrijk dat een munt redelijk stabiel is. Dit is momenteel niet van toepassing op de Bitcoin en andere cryptovaluta. Deze zijn namelijk vrij volatiel, waardoor ze de functies van geld tot nu toe niet hebben kunnen vervullen (BIS, 2018a). Zodoende is het voor gebruikers van een stabiele munt, zoals de euro en de Amerikaanse dollar, absoluut niet interessant om over te stappen op de Bitcoin.

Niet iedereen heeft echter toegang tot de euro. Een van de argumenten die wordt aangedragen door voorstanders van de Bitcoin is dat deze een nieuw betaalmiddel kan zijn voor de mensen die momenteel gebruik maken van een munt die snel waarde verliest, zoals in Venezuela, of voor mensen die helemaal geen toegang hebben tot een stabiel financieel stelsel (Krause, 2016). Maar als dit het geval is, waarom stappen mensen dan niet massaal over op de Bitcoin?

De transitie naar nieuw geld

Overstappen naar een ander betaalmiddel is afhankelijk van twee factoren, namelijk overstapkosten en het netwerk van mensen die gebruik maken van dit betaalmiddel. Als mensen in Venezuela bijvoorbeeld willen overstappen van de bolivar naar de Bitcoin, dan is dit afhankelijk van hoe goed de Bitcoin als munt functioneert ten opzichte van de bolivar en hoeveel mensen de Bitcoin gaan accepteren als betaalmiddel (Luther, 2015).

Een mooi voorbeeld hiervan is Zimbabwe. Hier voerde de overheid in 2009 de Amerikaanse dollar in als vervanger van de eigen munt (FT, 2015), aangezien deze iedere dag de helft aan waarde verloor (Bloomberg, 2018c). De transitie naar een nieuw betaalmiddel verliep vlotjes, aangezien de overstapkosten laag waren en iedere inwoner van Zimbabwe de dollar accepteerde als betaalmiddel. De overheid speelt dus een belangrijke rol bij het invoeren van een nieuw betaalmiddel (Lotz & Rocheteau, 2002).

Maar hier gaat het mis bij de Bitcoin. Ondanks dat het een nuttig alternatief is voor de bolivar, zijn weinig mensen geneigd om over te stappen op de Bitcoin. Dit komt doordat momenteel enkel de bolivar wordt erkend als wettig betaalmiddel (Forbes, 2018). Hierdoor accepteren weinig winkeliers de Bitcoin of een andere cryptovaluta als betaalmiddel. Om ervoor te zorgen dat de Bitcoin een bruikbaar betaalmiddel wordt in Venezuela zal de overheid in moeten grijpen. De vraag is of dat ooit zal gebeuren.

Maar wat doet de Bitcoin dan wel?

De moeder van alle centrale banken, de Bank of International Settlements (BIS), heeft na de opkomst van de Bitcoin een aantal rapporten gepubliceerd over het ontwikkelen van digitaal geld, bijvoorbeeld met behulp van de blockchaintechnologie, en welke risico’s dit met zich mee brengt. Centrale banken onderzoeken bijvoorbeeld nieuwe vormen van digitaal geld die meer mogelijkheden bieden dan giraal geld (BIS, 2018b). Maar diezelfde banken laten ook weten dat alles nog grondig moet worden getest en er op korte termijn geen plannen zijn om digitale valuta, zoals een digitale euro, te introduceren (Reuters, 2018a). Daarbij heeft de BIS aangegeven dat de blockchaintechnologie op dit moment slecht schaalbaar is, waardoor het niet geschikt is voor het betalingsverkeer (Reuters, 2018b).

Bovendien heeft Augustin Carstens, hoofd van de BIS, een oproep gedaan aan jongeren om te stoppen met het maken van geld. Hij heeft aangegeven dat het creëren van geld uit het niets een menselijke obsessie is, maar dat het nooit iets heeft opgeleverd (BIS, 2018c). Dat het scheppen van geld complexe materie is die beter door experts kan worden onderzocht lijkt heel logisch. Maar nieuwe generaties en andere disciplines mee laten denken over alternatieve vormen en toepassingen van geld is een positieve ontwikkeling en heeft ertoe geleid dat nieuwe ideeën, zoals de Bitcoin, zijn ontstaan.

Conclusie

De opkomst van de Bitcoin heeft gezorgd voor een vloedgolf aan innovaties (in de financiële sector). Maar de grote doorbraak als betaalmiddel laat nog op zich wachten, mede omdat de Bitcoin niet voldoet aan de drie functies van geld. Hierdoor is het voor landen met een stabiele munt hoogstwaarschijnlijk geen geschikt alternatief en dat zal het naar verwachting ook nooit worden. Maar zelfs in landen met minder stabiele munten blijft het gebruik van Bitcoin achter en is waarschijnlijk de hulp van de overheid nodig om de cryptovaluta echt door te laten breken als (nationaal) betaalmiddel.

Literatuur

BIS (2018a) Nadine Baudot-Trajtenberg: The future of money - policy and regulation. Bis.org, 20 juni 2018.

BIS (2018b) Central Bank Digital Currencies. Bis.org, 12 maart 2018.

BIS (2018c) "My message to young people: stop trying to create money". Bis.org, 25 juni, 2018.

Bloomberg (2018a) Bitcoin is the new gold. Bloomberg.com, 31 januari 2018.

Bloomberg (2018b) Bitcoin Speculators, Not Drug Dealers, Dominate Crypto Use Now. Bloomberg.com, 7 augustus 2018.

Bloomberg (2018c) Zimbabwe Currency Reforms May Take Five Years, Mangudya Says. Bloomberg.com, 21 september 2018.

Boonstra, W. (2018) Geld: Wat is het, wat doet het, waar komt het vandaan? VU University Press, Amsterdam.

CNBC (2018) Bitcoin is a 'pyramid scheme,' warns former Wells Fargo CEO Dick Kovacevich. Cnbc.com, 16 januari 2018.

Coindesk (2018) Regulate Bitcoin? 'Not The ECB's Responsibility,' Says Mario Draghi. Coindesk.com, 13 februari 2018.

Financial Times (2015) Zimbabwe ditches ‘worthless’ currency for the US dollar. Ft.com, 12 juni 2015.

Financial Times (2018) ‘Environmental disaster’: BIS warns on cryptocurrencies. Ft.com, 18 juni 2018.

Forbes (2018) Bitcoin Believers Speak Out In Venezuela As Maduro Makes Historical Devaluation. Forbes.com, 20 augustus 2018.

Krause, M. (2016) Bitcoin: Implications for the Developing World. CMC Senior Theses, Paper 1261.

Lotz, S. & Rocheteau, G. (2002) On the Launching of a New Currency. Journal of Money, Credit and Banking, Vol. 34, No. 3 pp. 563-588

Luther, W.J. (2015) Cryptocurrencies, Network Effects and Switching Costs. Contemporary Economic Policy, Vol. 34 No. 3 pp. 553 – 571.

Reuters (2018a) ECB has no plan to issue digital currency: Draghi. Reuters.com, 14 september 2018.

Reuters (2018b) The bigger cryptocurrencies get, the worse they perform: BIS. Reuters.com, 17 juni 2018.

Richard, A. & Giraldez, A. (2017) An Appetite for Small Change: Cacao Beans and Pieces of Eight in New Spain. Journal of World History, Num. 9 pp. 50-73.

The Verge (2018) Twitter CEO: Bitcoin will be the world’s ‘single currency’ in 10 years. Theverge.com, 21 maart 2018.

Delen:

naar boven