RaboResearch - Economisch Onderzoek

Amerikaanse importheffingen op Europees staal en aluminium van kracht

Economisch commentaar

Delen:
  • Vanaf vorige week vrijdag zijn Amerikaanse importtarieven van 25% en 10% ingegaan op respectievelijk staal en aluminium afkomstig uit de EU, Canada en Mexico.
  • De kritiek van het thuisfront en groeiende frustratie over de weinige successen die Trump met zijn protectionistische dreigementen tot nu toe heeft weten binnen te halen, hebben de Amerikaanse regering er wellicht toe gebracht om de staal- en aluminiumtarieven voor Europa, Canada en Mexico door te zetten.
  • De tarieven hebben een duidelijke negatief effect op de afzet van Europees staal op de Amerikaanse markt, maar zijn vanuit macro-economisch oogpunt verwaarloosbaar
  • Het risico is groot dat de maatregelen een opmaat vormen naar een Transatlantische handelsoorlog. In dat geval zal de economische schade veel groter uit kunnen pakken

Sinds vorige week vrijdag zijn Amerikaanse importtarieven van 25% en 10% ingegaan op respectievelijk staal en aluminium afkomstig uit de EU, Canada en Mexico. Hoewel deze protectionistische maatregelen al eerder twee keer zijn uitgesteld, is het de verschillende partijen uiteindelijk niet gelukt om afspraken te maken om de Amerikanen van deze maatregelen te doen afzien. President van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker maakt zich zorgen door deze maatregelen van de VS en handelsvertegenwoordiger Cecilia Malmström spreekt van een zwarte bladzijde voor de wereldhandel. De EU had al eerder geroepen dat het zou terugslaan met tarieven op de import van spijkerbroeken, bourbon, Harley Davidson motoren, pindakaas en andere iconische Amerikaanse producten. Hiermee hoopt Europa vooral staten te treffen waar veel van President Trump’s achterban woonachtig is. Ook Canada en Mexico hebben aangekondigd tarieven te heffen op de import van Amerikaanse port, appels, yoghurt en verschillende typen staal.

De vraag is hoeveel schade de Amerikaanse maatregelen de Europese economie berokkenen. Zijn de staal- en aluminiumtarieven inderdaad het startschot van een wereldwijde handelsoorlog of wordt de soep uiteindelijk toch niet zo heet gegeten als deze wordt opgediend?

Waarom heeft Trump de maatregelen toch doorgezet?

Nadat eind maart staal- en aluminiumtarieven waren ingegaan op de Amerikaanse import van Japans en Chinees staal, leek de regering Trump af te zien van verdere protectionistische maatregelen. Zuid-Korea kreeg ontheffing van de VS voor de staal- en aluminiumtarieven nadat het had toegezegd Amerikaanse autofabrikanten meer markttoegang te verlenen en de import van staal te plafonneren. Ook leken geplande grootschalige tariefpakketten aan Amerikaanse en Chinese zijde van de tafel te zijn nadat beide partijen in mei raamwerkafspraken hadden gemaakt. In deze afspraken zegde China volgens sommige bronnen toe om in 2020 voor 200 miljard aan extra Amerikaanse producten af te nemen, onder meer landbouwproducten en brandstof. Dit bracht de Amerikaanse minister van Financiën Steven Mnuchin er zelfs toe om aan te kondigen dat de handelsoorlog tussen de VS en China voorlopig werd opgeschort.

De afgelopen week heeft de regering Trump haar toon echter drastisch verscherpt. Ten eerste werden in aanloop naar de onderhandelingen afgelopen weekend tussen minister van Handel Wilbur Ross en de Chinezen toch weer Amerikaanse tarieven aangekondigd van 25% op 50mrd aan Chinese goederen. De reden dat de regering Trump de duimschroeven heeft aangedraaid lijkt onder meer te komen door de forse kritiek die Trump vooral in Amerika had gekregen op de ‘deal’ die was gesloten met China. Deze zou weinig concreet zijn en volgens sommige leden in het Congres zelfs opgevat kunnen worden als een capitulatie richting China.

De kritiek van het thuisfront en groeiende frustratie over de weinige successen die Trump met zijn protectionistische dreigementen tot nu toe heeft weten binnen te halen, kunnen de regering er wellicht toe hebben gebracht om de staal en aluminiumtarieven voor Europa, Canada en Mexico door te zetten. Ten eerste kan Trump hiermee de druk op de NAFTA-partners Mexico en Canada verhogen. Ten tweede laat de VS Europa zien dat het hen menens is en dat het concrete toezeggingen wil. Tot nu toe heeft Europa geen duimbreed willen toegeven aan de dreigementen van Trump.

Economische impact van de staal- en aluminiumtarieven

Figuur 1: Amerikaanse import van EU-producten
Figuur 1: Amerikaanse import van EU-productenBron: UNCTAD, Rabobank

Om een duiding te geven van de schade die de EU zal ondervinden van de staal- en aluminiumtarieven moeten we ten eerste weten wat de exportwaarde is van Europees staal. Deze bedraagt iets meer dan EUR 6mrd op jaarbasis, waarmee het slechts 1% van de totale Europese uitvoer naar de VS betreft (zie figuur 1). Wanneer we uitgaan van een relatief hoge exportelasticiteit van 2.5 zullen 25% staaltarieven kunnen leiden tot een aanzienlijk daling van het exportmarktaandeel van Europese staalfabrikanten op de Amerikaanse markt. Dit verlies kan oplopen tot zelfs 60%. Macro-economisch is de schade echter verwaarloosbaar. Een snelle berekening leert dat de EU door de staaltarieven 0.02 procentpunt aan groei zou verliezen.

Meer dreigementen: Duitse auto’s en een totale handelsoorlog

Het probleem is echter niet de directe impact van de nu afgekondigde maatregelen, maar het risico dat de huidige dreigementen ontaarden in een daadwerkelijke handelsoorlog. De meest recente cijfers van de CPB wereldhandelsmonitor laten zien dat in maart de groei van de mondiale handel al flink was afgenomen. De maatregelen van Trump zouden deze negatieve ontwikkeling verder kunnen versterken.

Figuur 2: Groei wereldhandel staat onder druk
Figuur 2: Groei wereldhandel staat onder drukBron: CPB, Macrobond, Rabobank

Daarnaast is de kans aanwezig dat wanneer de EU besluit om tegenmaatregelen te implementeren, de VS wederom nieuwe maatregelen zal aankondigen. Het Duitse magazine WirtschaftsWoche meldt dat Trump tegen de Franse President Macron zou hebben gezegd dat hij van plan is net zo lang handelsmaatregelen te treffen tot er “geen Mercedes-Benz meer rondrijdt op Fifth Avenue in New York.”

Eerder hebben we al becijferd wat een handelsoorlog de VS en Europa zou kunnen kosten aan economische groei. We definiëren hier een handelsoorlog als een situatie waarin de VS 20% tarieven zou gaan heffen op buitenlandse import en handelspartners dit zouden vergelden met eenzelfde tarief. De eurozone zou over vijf jaar tijd 2% groei kwijtraken, wat neerkomt op EUR 170mrd aan toegevoegde waarde (zie figuur 3). Nederland zou 3% groei in totaal mislopen, wat neerkomt op EUR 20mrd. De VS zelf lijdt de grootste bbp-verliezen van maar liefst 5,5% tot 2023. Dit komt neer op USD 1000 mrd (figuur 4). Het is dus te hopen dat de VS en Europa nader tot elkaar weten te komen de komende periode.

Figuur 3: Eurozone zou 2% groei kwijtraken
Figuur 3: Eurozone zou 2% groei kwijtrakenBron: NiGEM, Rabobank
Figuur 4: De VS krijgt meer dan 5% groeiverlies voor de kiezen
Figuur 4: De VS krijgt meer dan 5% groeiverlies voor de kiezenBron: NiGEM, Rabobank

Hoe nu verder?

Was het tot voor kort vooral bij dreigementen gebleven, het besluit van de regering Trump om de tarieven op staal en aluminium toch in te laten gaan voor Canada, Mexico en de EU luidt een nieuwe fase van de handelsoorlog in.

Zoals wij in een vorige publicatie al aangaven, is het op zichzelf niet vreemd dat er sprake is van een intensivering van de schermutselingen. Feitelijk zijn de VS en haar handelspartners verwikkeld in een “game of chicken” (het spel waarbij twee auto’s snel op elkaar inrijden en het er om gaat wie uiteindelijk het laatst uitwijkt); beide partijen weten dat een totale handelsoorlog grote negatieve effecten heeft, maar voor beide kanten is het rationeel om niet te snel toe te geven. De EU zou kunnen denken dat President Trump uiteindelijk op een “deal” uit is om zijn kiezers tevreden te stellen, dus zal zij nu ook haar tanden moeten laten zien om in zo’n deal niet het onderspit te moeten delven. Maar helaas is het proces in de aanloop naar zo’n deal met veel onzekerheden omgeven.

Onzekerheid toegenomen

Op korte termijn kunnen er sowieso negatieve effecten uitgaan van dit proces. Onzekerheid over het toekomstige handelsklimaat kan tot uitstel van investeringen leiden. Er kan sprake zijn voorsorteren op en verleggen van handelsstromen. Al met al is dit waarschijnlijk niet positief voor het economisch sentiment in de komende maanden. De laatste cijfers over de groei van de wereldhandel voor maart laten al een duidelijke kentering zien en inkoopmanagers indices zijn ook teruggevallen vanaf de hoge niveaus begin dit jaar (figuur 2); overigens met de VS, vooralsnog, als positieve uitzondering hierop.

Kijken we verder vooruit dan is het vooral de vraag of de stappen die de VS nu heeft gezet (en de waarschijnlijke vergeldingsmaatregelen van de EU) tot een verdere escalatie leiden met nieuwe vergelding van beide kanten. Aan de ene kant heeft de regering Trump de indruk gewekt geen groot voorstander van multilaterale verdragen en van “vrijhandel” te zijn, aan de andere kant leek ze opvallend gretig om het vorige maand met China op een (voorlopig) akkoord te gooien over het terugdringen van het Chinese handelstekort. Zoals gezegd heeft ook hier de regering Trump alweer een voorbehoud gemaakt: de tarieven op USD 50mrd aan Chinese goederen gaan misschien alsnog in.

Terug naar het “game of chicken”: onvoorspelbaar gedrag maakt dat het moeilijk is in te schatten hoeveel ‘pijn’ de tegenstander kan doorstaan alvorens in te binden. En dat hangt sterk samen met de achterliggende motivatie voor het aangaan van deze handelsoorlog. Deze is mogelijk niet dezelfde en dat is het grootste risico. Immers, als de regering Trump koste wat kost het tekort met de EU wil verminderen dan zal de EU op korte termijn in ieder geval alleen maar verliezen.

Zoekt Europa steun bij China en drijven de VS en Europa verder uit elkaar, of weet de EU het spel met Trump goed te spelen en zorgt ze uiteindelijk dat er op het juiste moment (het liefst door beide partijen, dus met gelijk gezichtsverlies) wordt uitgeweken? Dit is op voorhand niet te zeggen. Europa loopt een groter risico dat de meningen over de te volgen strategie binnen het handelsblok (verder) uiteen gaan lopen. Voorspellen blijft lastig, maar de kansen dat dit spel uiteindelijk minder goed afloopt zijn sinds vrijdag wel toegenomen.

Delen:
Auteur(s)
Hugo Erken
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 52308
Elwin de Groot
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 69012

naar boven