RaboResearch - Economisch Onderzoek

Het is vreemd dat de kranten zo weinig over beleidsonzekerheid schrijven

Economisch commentaar

Delen:

Tevens verschenen in het online tijdschrift Flexibel Werkt, december 2018

  • Meer onzekerheid over overheidsbeleid hangt samen met lagere investeringen en minder werkgelegenheid
  • Economen hebben dit onderzocht met indices die meten hoe vaak kranten schrijven over beleidsonzekerheid
  • De Nederlandse beleidsonzekerheidsindex is veel lager dan die voor Europa of de VS
  • Dat is vreemd, want wat er in het buitenland gebeurt heeft grote gevolgen voor Nederland
  • En binnen Nederland is er onzekerheid over arbeidsmarkt-, pensioen- en klimaatbeleid

Stel je voor, je hebt een groothandel en je denkt na over een grote investering om je bedrijfspand energiezuiniger te maken, maar je weet ook dat er wordt gesproken over een nieuw klimaatakkoord. Wellicht is het handig om even te wachten met grote uitgaven, want misschien komt er wel een subsidie of fiscale regeling. Bovendien zit een deel van je klanten in het Verenigd Koninkrijk, dus is het nog maar de vraag hoe de handel met de Britten er na de Brexit gaat uitzien.

Met andere woorden: wet- en regelgeving zijn voor bedrijven zeer belangrijk. En als deze dreigen te veranderen, dan kan dat leiden tot onzekerheid en het uitstellen van belangrijke beslissingen en uitgaven.

Voor economen is deze zogeheten ‘beleidsonzekerheid’ de afgelopen jaren een belangrijk onderzoeksthema geweest. Na de financiële crisis kwam de economie maar moeilijk op gang. Deze crisis werd ook gevolgd door veel verandering in economisch beleid, zoals monetair en begrotingsbeleid, maar ook veranderende wet- en regelgeving. Zou beleidsonzekerheid een van de (vele) redenen zijn geweest voor het trage herstel? Klinkt logisch en is bovendien wat je zou verwachten aan de hand van de economische theorie. Bewijzen is echter lastiger, want hoe meet je beleidsonzekerheid?

Drie Amerikaanse economen hebben dit probleem opgelost met een nieuwe index die onder meer telt hoe vaak de kranten over beleidsonzekerheid schrijven. Naast de VS zijn ook voor andere landen dergelijke indices gemaakt, waaronder Nederland. Mede dankzij deze nieuwe indices is het inmiddels duidelijker geworden dat beleidsonzekerheid samenhangt met lager vertrouwen (figuur 1), lagere uitgaven, lagere investeringen en minder werkgelegenheid. Dat komt gedeeltelijk doordat beleid reageert op recessies (denk aan bijvoorbeeld renteverlagingen en stimuleringspakketten, maar ook bezuinigingen). Maar er is ook beter bewijs voor dat beleidsonzekerheid zelf de economie beschadigt.

Het is dan dus goed nieuws dat de beleidsonzekerheidsindex voor Nederland terug is op de niveaus van voor de crisis. Dat betekent dus letterlijk dat het AD, NRC Handelsblad, De Telegraaf, Trouw en De Volkskrant minder vaak schrijven over de onzekerheid van het economische beleid. Niet alleen dat van Nederlandse beleidsmakers, maar ook van die in het buitenland, want die worden ook meegenomen in deze index.

Toch vind ik dat vreemd. Het komt me namelijk voor dat er zowel in het binnen- als in het buitenland momenteel juist heel veel beleidsonzekerheid is.

In Den Haag wordt het coalitieakkoord uitgevoerd. Het uitstippelen van beleidslijnen in het begin van een regeerperiode reduceert juist beleidsonzekerheid. Zo brengt de wet Arbeidsmarkt in balans vast en flex dichter bij elkaar, precies zoals werd aangekondigd in het Regeerakkoord. Maar er zijn ook veel potentiële hervormingen die niet zijn opgepakt. Want ‘flex wordt minder flex’, maar het thema zzp’ers blijft een heet hangijzer. Daarnaast heeft het kabinet de polder gevraagd om knopen door te hakken over pensioen en klimaat. Dat is niet altijd eenvoudig: de pensioenonderhandelingen zijn geklapt en het klimaatakkoord laat nog op zich wachten. Op al deze fronten moet er nog veel gebeuren, maar het is niet duidelijk wat of wanneer. Bovendien is het goed mogelijk dat de coalitie volgend jaar haar meerderheid in de Eerste Kamer verliest.

Dan is er nog het buitenland. De aanstaande Brexit, de dreiging van een handelsoorlog met de Verenigde Staten en de Italiaanse begroting zijn drie duidelijke voorbeelden van beleidsonzekerheid. En die zie je ook terug in de Europese en Amerikaanse beleidsonzekerheidsindices… maar niet in Nederland. Vreemd, toch?

Het gaat de afgelopen paar jaar weer goed met de Nederlandse economie. De media hebben dan vaak minder oog voor economisch nieuws in het algemeen en slecht economisch nieuws in het bijzonder. En het is zelfs mogelijk dat deze perceptie de onzekerheid van bedrijven doet afnemen en daarmee de hoogconjunctuur verlengt (zo blijkt ook uit recent onderzoek van RaboResearch dat mediasentiment voorloopt op de huizenprijzen). Maar dat verandert niet dat er in ons land heel veel beleidsvraagstukken open staan en dat het in het buitenland aardig rommelt. Dat de kranten hier niet vol van staan kan dus nog komen, en een blik op de figuren hieronder leert dat een flinke sprong in beleidsonzekerheid nooit lang op zich laat wachten... 

Figuur 1: Beleidsonzekerheid en vertrouwen
Figuur 1: Beleidsonzekerheid en vertrouwenBron: Macrobond
Figuur 2: Buitenlandse beleidsonzekerheid
Figuur 2: Buitenlandse beleidsonzekerheidBron: Macrobond
Delen:
Auteur(s)
Menno Middeldorp
Hoofdeconoom, directeur Kennisontwikkeling Rabobank Rabobank KEO
06 8389 9872

naar boven