RaboResearch - Economisch Onderzoek

De Duitse diesel slaat niet zo snel af

Economisch commentaar

Delen:
  • Duitse economie in vierde kwartaal weer duidelijk aangetrokken
  • Onderliggend groeitempo is wel vertraagd, met name door de uitvoer
  • Binnenlandse bestedingen worden volgend jaar gestimuleerd

Economie schakelt een versnelling terug

In de loop van 2018 is duidelijk geworden dat ook de Duitse economie op een lager groeipad is uitgekomen. Reeds in de zomer werden de groeiramingen voor 2018 en 2019 neerwaarts bijgesteld, ook door ons. Toch nog onverwacht kromp de economie in het derde kwartaal zelfs, met 0,2 procent. De belangrijkste oorzaak daarvan was echter incidenteel van aard. Het gaat namelijk om de aangescherpte procedures voor het toelaten van nieuwe automodellen, met name om aan emissienormen te voldoen. Hierdoor nam in september zowel de productie als de verkoop van nieuwe auto’s scherp af. Dit effect, dat overigens in meer landen een rol speelde, werkt in Duitsland relatief zwaar door als gevolg van de omvang van de Duitse automobielindustrie. Alles wijst er wel op dat dit effect in het vierde kwartaal weer goeddeels ongedaan is gemaakt.

De komende jaren zal de Duitse economie naar verwachting in volumetermen groeien in een tempo van tussen de 1,5 en 2,0 procent per jaar. Aan de vraagzijde speelt dat de uitvoergroei wat is vertraagd door een wat lager groeitempo van de wereldhandel. Daarbij speelt voor Duitsland specifiek dat de investeringsneiging in de meeste industrielanden afneemt, waar Duitsland als belangrijke exporteur van kapitaalgoederen relatief veel hinder van ondervindt.

Sterke overheidsfinanciën, krappe arbeidsmarkt

De binnenlandse bestedingen in Duitsland krijgen in 2019 een impuls vanuit de overheidsbegroting. De overheidsbegroting behoudt desondanks een stevig overschot, dat wel voor een deel het gevolg is van de sterke conjunctuur. Daarbij drukt het zwakke derde kwartaal van 2018 in dit jaar het groeitempo, maar de reactie daarop tilt het groeicijfer van 2019 wat omhoog. De staatsschuldquote daalt in de loop van 2019 tot onder de 60 procent van het bbp.

Aan de aanbodzijde kent de Duitse economie een belangrijk knelpunt en dat is een relatief grote krapte op de arbeidsmarkt bij een snel vergrijzende beroepsbevolking. Duitsland is in toenemende mate afhankelijk van arbeidsmigranten om de productie op peil te houden. Het Berlijnse onderzoeksinstituut DIW heeft onlangs berekend dat het Duitse groeitempo de afgelopen jaren zonder de bijdrage van arbeidsmigranten jaarlijks gemiddeld 0,2 procentpunt lager zou hebben gelegen.

Invoer drukt groeicijfer

Een deel van de binnenlandse vraag zal via de import weglekken naar het buitenland. Daardoor neemt de Duitse invoer de komende jaren sneller toe dan de uitvoer. Dit drukt weliswaar het bbp-cijfer, maar het betekent ook dat het Duitse spaaroverschot (saldo lopende rekening) de komende jaren wat terug zal lopen.

Tabel 1: Economische kerngegevens Duitsland
Tabel 1: Kerngegevens DuitslandBron: Ramingen Rabobank, m.u.v. overheidsfinanciën en lopende rekening (OESO)

Gevolgen politieke machtswisseling nog onduidelijk

Op de wat langere termijn speelt dat in Duitsland een politieke machtswisseling op handen is. De CDU heeft op 8 december 2018 een nieuwe partijleider gekozen, Annegret Kramp-Karrenbauer (AKK). Hoewel AKK de voorkeur genoot van Angela Merkel, waardoor op veel terreinen een zekere continuïteit in de lijn der verwachtingen ligt, mogen de komende jaren toch wat beleidsbijstellingen worden verwacht. Ten eerste was de overwinning van AKK op haar tegenstrever, Mertz, een nipte. Zij zal dus om haar draagvlak binnen de CDU te verbreden een wat conservatievere koers moeten gaan varen. Los daarvan is AKK op sommige beleidsterreinen, zoals immigratie en sociale dossiers, zelf ook conservatiever dan Merkel. Ten tweede staan de regeringspartijen niet sterk in de peilingen en men zal daar met gerichte beleidsaanpassingen aan tegemoet willen komen. Lastenverlichtingen zullen daar, naast meer overheidsuitgaven en een strenger asielbeleid, deel van uitmaken.

De motor van de Duitse economie heeft in het derde kwartaal serieus gehaperd, maar zal de komende jaren gestaag doordieselen. De fundamenten blijven ijzersterk.

Delen:
Auteur(s)
Wim Boonstra
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 62666

naar boven