RaboResearch - Economisch Onderzoek

Rutte-III geeft enthousiast geld uit, iets te enthousiast

Economisch commentaar

Delen:

Naar dossierpagina Regeerakkoord Rutte-III

  • Rutte-III geeft vooral extra geld uit aan defensie, onderwijs en kindregelingen. Daarnaast verlaagt het nieuwe kabinet de belastingen, vooral voor huishoudens
  • De vergroening van het belastingstelsel en de verhoging van het lage btw-tarief leveren geld op voor de staatskas, maar per saldo verslechteren de overheidsfinanciën fors, zowel op korte als op lange termijn
  • De uitgavendrift van Rutte-III is te enthousiast met als resultaat een houdbaarheidstekort en een stimulans in jaren dat de economie geen extra zetje in de rug nodig heeft. Positief is dat het trendmatig begrotingsbeleid weer terug is van weggeweest

Leuke dingen voor de mensen

Het kabinet Rutte-III geeft aan het eind van de kabinetsperiode bijna 8 miljard euro meer uit dan bij ongewijzigd beleid. Vooral de uitgaven aan defensie, onderwijs en onderzoek en kindregelingen stijgen substantieel. Deze uitgaven verdienen zichzelf voor een deel terug: de extra militairen, onderwijzers en ontvangers van extra toeslagen gaan een deel van hun inkomen consumeren wat extra belastingopbrengsten oplevert. Op lange termijn verhogen de extra uitgaven aan onderwijs en onderzoek ook nog de productiviteit, mits verstandig besteed.

Bovenop deze hogere uitgaven komt een lastenverlichting voor gezinnen. De belasting op inkomen gaat per saldo flink omlaag. Ook het tarief van de winstbelasting voor bedrijven daalt. In totaal verlicht Rutte-III de lasten met ruim 6 miljard euro. Lees onze analyses van het fiscale beleid om meer te weten over deze lastenverlichtingen (zie Sociale vlaktaks leidt niet tot vereenvoudiging Nederlands belastingstelsel en Geen lastenverlichting voor bedrijven, maar kabinet voert wel klassieke economische wijsheid uit).

Weinig bezuinigingen ter compensatie; Nederlandse economie profiteert

Tegenover deze extra uitgaven en lagere belastingen staan ook enkele bezuinigingen en lastenverzwaringen. De groei van de zorguitgaven wordt beperkt, vooral via hoofdlijnenakkoorden. Het Centraal Planbureau[1] concludeert dat dit leidt tot “minder zorg of lagere kwaliteit van zorg”. Daarnaast verhoogt het kabinet de milieubelastingen en het lage btw-tarief. Al met al zijn de bezuinigingen en lastenverzwaringen lang niet voldoende om de diverse extra uitgaven en lastenverlichtingen te compenseren.

De Nederlandse economie profiteert van het regeerakkoord: direct door hogere overheidsuitgaven, en indirect door lagere belastingen voor gezinnen die leiden tot meer consumptie. De economische groei komt 0,2 procent per jaar hoger uit dan bij het bestaande beleid en de werkloosheid is in 2021 bijna een half procent lager.

Voetnoot
[1] Zie CPB, 2017, Analyse economische en budgettaire effecten Regeerakkoord.

Te veel, op het verkeerde moment

Het overheidssaldo is aan het eind van de kabinetsperiode nog maar net positief (0,5 procent), en dit slaat in de jaren daarna om in een tekort: het houdbaarheidssaldo komt volgens het CPB uit op -0,4 procent. Conclusie is dat Rutte-III wel erg enthousiast geld uitgeeft, zonder hier ­–nu of in de toekomst– volledig dekking voor te hebben. Om de staatskas niet leeg te laten lopen, moeten de belastingen op termijn weer omhoog of de uitgaven weer omlaag. Het was fraaier geweest als het kabinet had hervormd; budgetneutraal of met een kleine netto stimulans. Kortom wel investeren in het verdienvermogen van Nederland, maar daarbij ook oog houden voor de staatskas.

Daar komt nog bij dat de timing van deze financiële stimulans voor een deel ongelukkig is. Hoewel het pakket aan maatregelen deels uit structurele hervormingen bestaat, is een ander deel enkel bedoeld om de economie te stimuleren. Aangezien de economie momenteel groeit als kool, is dit zetje in de rug niet nodig. Het regeerakkoord werkt daardoor procyclisch uit.

Positief is dat het kabinet inzet op het zogeheten trendmatige begrotingsbeleid, ook wel bekend als de Zalm-norm, hoogstwaarschijnlijk niet toevallig bedacht door de huidige informateur. Dit beleid houdt in dat het kabinet toekomstige meevallers straks niet direct uitdeelt, maar gebruikt om de staatsschuld te verkleinen. En andersom: tegenvallers leiden niet automatisch tot bezuinigingen. Dat is een mooi contrast met het beleid van verleden jaren, waarin het kabinet juist flink sneed toen het slecht ging en 5 miljard euro lastenverlichting uitdeelde toen het herstel van de economie al was begonnen.

Delen:
Auteur(s)

naar boven