RaboResearch - Economisch Onderzoek

Catalonië stemt voor onafhankelijkheid: hoe nu verder?

Economisch commentaar

Delen:
  • 38 procent van de stemgerechtigde Catalanen stemt vóór onafhankelijkheid
  • De opkomst lag lager dan 50 procent, maar de Catalaanse regering heeft aangegeven dat de uitslag telt en serieus wordt genomen
  • Onafhankelijkheid blijft onwaarschijnlijk, maar de relatie tussen Barcelona en Madrid heeft overduidelijk een dieptepunt bereikt sinds de dood van Franco
  • De EU heeft aangegeven dat het een interne aangelegenheid is, maar het is vooralsnog onduidelijk hoe beide partijen samen tot een oplossing kunnen komen voor het conflict
  • Onzekerheid zal dan ook nog lang aanhouden. Uiteindelijk kan Catalonië hoogstwaarschijnlijk wel rekenen op meer autonomie en financiële middelen
  • Afhankelijk van de stappen die de komende dagen worden gezet kunnen er negatieve effecten optreden voor bedrijfsinvesteringen, zeker in Catalonië. Het economisch herstel in Spanje komt volgens ons echter niet in het gedrang

38 procent van de Catalanen stemt voor onafhankelijkheid

In het (door Madrid verboden) onafhankelijkheidsreferendum in Catalonië op zondag 1 oktober werd zoals verwacht vóór onafhankelijkheid gestemd. Van de 2,3 miljoen mensen die naar de stembus zijn gegaan, stemden maar liefst 2,02 miljoen mensen voor (figuur 1). Oftewel bijna 90 procent. Een overweldigende meerderheid dus. Dat gezegd hebbende, zoals verwacht kwam uiteindelijk minder dan de helft van de 5,3 miljoen stemgerechtigde Catalanen opdagen. Het opkomstpercentage lag daarmee tegen de 43 procent. In totaal stemden dus 38 procent van de stemgerechtigden voor onafhankelijkheid. Dat is minder dan de helft.

Figuur 1: 2 miljoen Catalanen stemden voor onafhankelijkheid
Figuur 1: 2 miljoen Catalanen stemden voor onafhankelijkheidBron: Rabobank bewerkingen, regering Catalonië

Onder de thuisblijvers zaten vermoedelijk vooral nee-stemmers die tegen het referendum waren, maar ook ja-stemmers die niet durfden te gaan stemmen vanwege de aangekondigde acties en mogelijke boetes door de centrale regering in Madrid. Erg representatief voor de daadwerkelijke wil van alle Catalanen zijn de cijfers in ieder geval niet. Bovendien konden Catalanen zelf thuis hun stembiljet uitprinten en was de website met de basisadministratie persoonsgegevens door toedoen van Madrid niet toegankelijk. Hierdoor kon niet worden gecontroleerd of stemmers stemgerechtigd waren en of dat ze meerdere keren hun stem hebben uitgebracht.

Hoe het ook zij, de Catalaanse premier Puigdemont heeft in een toespraak zondagavond duidelijk gemaakt dat de uitslag telt en dat de wil van de Catalanen zal worden gehoord. Hij heeft echter nog niet eenzijdig de onafhankelijkheid van Catalonië uitgeroepen. Ergens in de eerste dagen na het referendum zal het Catalaanse parlement worden gevraagd om zich over de vervolgstappen te buigen.

Onafhankelijkheidsproces gaat door, onafhankelijkheid niet

Ondanks de uitslag en het harde optreden van de Spaanse politie tijdens het referendum blijven wij bij onze verwachting dat Catalonië bij Spanje blijft. Simpelweg omdat niet alleen Spanje, maar ook de EU te kennen heeft gegeven een eenzijdig uitgeroepen Catalaanse republiek niet te erkennen. De Catalaanse regering kan dus niet rekenen op de gehoopte en nodige steun van de EU. Bij eenzijdige onafhankelijkheid zou het buiten alle EU verdragen vallen en het is zeer de vraag of de Catalaanse economie en gemeenschap dat aan kan. Ook al spelen emoties een veel belangrijkere rol in het huidige debat dan economische voorspoed, de Catalaanse regering zal haar ogen hier niet compleet voor kunnen sluiten.

Dat betekent echter niet dat we verwachten dat de Catalaanse regering zich zonder slag of stoot gewonnen zal geven. Wij gaan ervan uit dat de Catalaanse regering de komende dagen, weken of zelfs maanden stapjes zal zetten richting onafhankelijkheid. Onder andere vanwege het harde optreden door de Spaanse regering en politie zien de hardliners onder de separatisten zich gesterkt in hun strijd voor onafhankelijkheid en lijkt de afkeer jegens Madrid ook te zijn gegroeid onder de meer gematigden Catalanen. De geest is uit de fles en het is onduidelijk hoe die daar weer in komt. De relatie tussen Barcelona en Madrid heeft het diepste punt bereikt sinds de dood van Franco. Toch verwachten wij nog steeds dat de Catalaanse regering uiteindelijk niet voor eenzijdige onafhankelijkheid zal kiezen, maar met de referendumuitslag meer autonomie zal gaan afdwingen. Uiteindelijk zal Madrid bereid zijn om dit te geven. Een oplossing voor het conflict zal echter nog lang, erg lang, op zich laten wachten. 

Het is heel goed mogelijk dat hiervoor eerst een wisseling van de wacht moet plaatsvinden aan beide zijden van de onderhandelingstafel. Bovendien is het risico op een verdere escalatie van het conflict door de hoog opgelopen emoties toegenomen. Zo is het risico gegroeid dat Catalonië daadwerkelijk onherroepelijke stappen zet richting onafhankelijkheid en dat Madrid het dagelijks bestuur in Catalonië overneemt. 

Onzekerheid houdt lang aan, economie draait door

Figuur 2: Economisch herstel Spanje zet door
Figuur 2: Economisch herstel Spanje zet doorBron: Macrobond, Rabobank, Nigem

Wat betekent dit alles voor de economie? Dat hangt er heel erg vanaf wat voor stappen er de komende dagen en maanden worden gezet, maar wij denken dat de economische impact beperkt zal zijn. Het is echter waarschijnlijk dat de toegenomen politieke en sociale spanningen en het voortslepende risico op afscheiding in de toekomst via een verslechtering van het sentiment wel enige impact hebben op de economie. Dit geldt vermoedelijk sterker voor de Catalaanse economie dan voor de andere Spaanse regio's. De regio Madrid kan er zelfs wat op vooruitgaan, als investeringen van Barcelona naar Madrid worden verlegd. In de afgelopen maanden zagen we ook al dat er netto meer bedrijven vertrokken uit Catalonië dan dat er binnen kwamen en het omgekeerde geldt voor Madrid. Ook als stakingen zoals aangekondigd voor 3 oktober veelvuldig terugkeren in de komende maanden zou dat een wissel(tje) kunnen trekken op de grote hoeveelheid vakbeurzen en events in Barcelona. Al met al verwachten we een beperkt effect op de economische groei in Spanje en het economisch herstel in Spanje komt volgens ons op dit moment niet in het gedrang (figuur 2). De neerwaartse risico’s zijn echter wel sterk toegenomen en de stappen die de Catalaanse en centrale regering de komende dagen zetten zijn bepalend. Onherroepelijke maatregelen op weg naar onafhankelijkheid vergroten de kans dat met name buitenlandse bedrijven investeringen uitstellen of opschorten. We houden het in de gaten.

Delen:
Auteur(s)
Maartje Wijffelaars
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 68740

naar boven