RaboResearch - Economisch Onderzoek

This article is also available in English

Wereldorde op zijn kop: wat doet dat met de groei?

Economisch Kwartaalbericht

Delen:

Naar de overzichtspagina van het Economisch Kwartaalbericht

  • Voor 2017 en 2018 verwachten we opnieuw een gematigde mondiale economische groei van ongeveer 3 procent
  • We gaan uit van een negatief effect op de wereldhandelsgroei van de verwachte protectionistische maatregelen van president Trump. Zelfs als concrete maatregelen uitblijven, kan de dreiging ervan al een negatief effect hebben
  • Politieke ontwikkelingen vormen de grootste bron van onzekerheid voor onze voorspellingen. De economische effecten van Trumps ‘America First’-beleid, verkiezingen in belangrijke eurozonelidstaten en de Brexit-onderhandelingen laten zich lastig schatten

De mondiale economische groei blijft net boven de 3 procent steken

Voor 2017 en 2018 verwachten we dat de groei van de mondiale economie net boven de 3 procent blijft hangen (figuur 1). Doordoor blijft de mondiale economische groei matig in historisch perspectief, ondanks een verwachte lichte versnelling in beide jaren.

In 2017 voorzien wij vooral in de VS een toename van de groei. En Rusland en Brazilië ontworstelen zich uit een diepe recessie. Tegelijkertijd zwakt de groei juist wat af in de eurozone, het VK, China en India (tabel 1). In 2018 is het opnieuw de economische groei in de VS en Brazilië die de mondiale groei optrekt. Ook in India zien we de groei versnellen. In China verwachten we echter een verdere vertraging.

De voorspelling is omgeven door grote onzekerheid, vooral veroorzaakt door de internationale politieke ontwikkelingen en verwachtingen. Daarin zijn de spanningen in het Midden-Oosten en de Russische geldingsdrang al geruime tijd factoren van instabiliteit. Maar in dit eerste kwartaal van 2017 krijgen vooral de politieke ontwikkelingen in de VS en Europa de internationale aandacht.

Figuur 1: Groei trekt aan in de VS, Rusland en Latijns Amerika, maar zwakt af in Europa en Azië
Figuur 1: Groei trekt aan in de VS, Rusland en Latijns Amerika, maar zwakt af in Europa en AziëBron: Rabobank, Macrobond, IMF, Nigem
Tabel 1: Vooruitzichten voor grootste economieën ter wereld tonen een gemixt beeld
Tabel 1: Vooruitzichten voor grootste economieën ter wereld tonen een gemixt beeldBron: Rabobank, Macrobond, Nigem

Private bestedingen in de VS stuwen de mondiale economische groei

We verwachten dat de economische groei in de VS zal oplopen van 1,6 procent in 2016 tot 2,4 procent in 2017 en 2,9 procent in 2018. De consumentenbestedingen blijven naar verwachting robuust, maar vooral de aantrekkende bedrijfsinvesteringen zorgen dit jaar voor een versnelling van de groei. Daarbij helpt het stijgende vertrouwen, nu Republikeinen de scepter zwaaien in zowel het Witte Huis als het Congres en zij Amerikaanse bedrijven een worst van belastingverlaging voorhouden. De directe effecten op de economische groei van Trumps plannen voor belastingverlaging en deregulering verwachten we pas vanaf eind van 2017 te zien. De positieve effecten van investeringen in infrastructuur laten zelfs nog wat langer op zich wachten.

De negatieve gevolgen van Amerikaanse handelsbelemmeringen, zoals een importheffing of grensbelasting op importgoederen, en mogelijke tegenmaatregelen van getroffen landen voorzien we wel al in 2017. Het is echter lastig om de precieze effecten van het handelsbeleid van Trump in te schatten. Het is nog onduidelijk hoe de maatregelen er uiteindelijk uit komen te zien en hoe internationale handelspartners hier precies op zullen reageren. Een bijkomende onzekerheid is hoe de dollar zal reageren op handelsbelemmeringen.

Brazilië en Rusland uit het slop

Na een aantal zware jaren krabbelen Brazilië en Rusland in 2017 uit het dal. Ook in 2018 zet het herstel hier door. In Brazilië brengen economische hervormingen en hogere prijzen voor geëxporteerde grondstoffen dit jaar een positieve groei binnen bereik, met een verwacht verder herstel in 2018. Herstel op de grondstoffenmarkt is ook gunstig voor Rusland, met name waar het gaat om de prijzen van olie en metalen. 

Inflatie en (politieke) onzekerheid remmen de economische groei in de eurozone en het VK

De economische groei in de eurozone zal in 2017 en 2018 iets terugvallen naar 1,6 procent, van 1,7 procent in 2016. De eurozone heeft vooral last van hogere inflatie door gestegen olieprijzen. Dit terwijl de loongroei matig blijft door de nog altijd ruime arbeidsmarkt, vooral in Zuid-Europa. Tegelijkertijd blijft de investeringsgroei onder druk staan door de toegenomen onzekerheid over de politieke ontwikkelingen in een aantal eurozonelidstaten, de toekomst van de eurozone en de EU, de Brexit en de impact van de plannen van president Trump. In het VK spelen de onzekerheid over de Brexit-onderhandelingen en de sterke daling van het Britse pond een grote rol. De onzekerheid over de onderhandelingen heeft vooral een negatief effect op de bedrijfsinvesteringen. Ook verwachten we dat het consumentenvertrouwen zal dalen. Met als gevolg dat de groei van de consumentenbestedingen zal afzwakken, terwijl deze de economische groei in 2016 nog ondersteunden. Daarbij speelt mee dat de koopkracht van huishoudens daalt door geïmporteerde inflatie als gevolg van de sterke depreciatie van het pond. Tegelijkertijd ondervindt de export nog steeds de wind in de rug van die gunstige wisselkoers. Al met al verwachten we in 2017 en 2018 een groei van respectievelijk 1,7 en 1,8 procent in het VK.

Azië blijft mondiale groeimotor, maar snelheid neemt af

In Azië is China nog altijd bezig met de transitie van zijn economische model: de binnenlandse consumptie moet daar de motor worden van de economie, in plaats van met krediet gefinancierde investeringen in industrie en vastgoed. Dit zorgt ervoor dat de economische groei op termijn afzwakt. Recent heeft stimulerend overheidsbeleid weliswaar nog voor een flinke economische opleving kunnen zorgen, maar deze opleving houdt volgens ons niet lang stand. Er zijn namelijk nog aanzienlijke onevenwichtigheden in de Chinese economie die de groei zullen remmen. Denk aan een aanhoudende stijging van de schulden van (staats-)ondernemingen en lokale overheden, een aanzienlijke huizenmarktbubbel en kapitaaluitstroom. We verwachten dat de officiële groeicijfers gestaag zullen afnemen, tot 6,3 procent in 2017 en 5,7 procent in 2018.

In India zal het regeringsbesluit van november vorig jaar om veelgebruikte roepiebiljetten van hoge waarde uit omloop te nemen vermoedelijk een behoorlijk negatieve weerslag hebben op de economie. De maatregel, die bedoeld was om zwart geld uit de economie te halen, blijkt namelijk onbedoeld lagere inkomensklassen hard te treffen. Vooral lage inkomensgroepen in detailhandel en landbouwsector doen hun transacties in cash en hebben vaak geen bankrekening. We hebben daarom de groeiverwachting voor 2017 bijgesteld van 7,3 naar 6,3 procent. Wel verwachten we dat de Indiase groei in 2018 zal terugveren. De regering heeft onder leiding van premier Modi enkele belangrijke hervormingen doorgevoerd, waaronder een uniform nationaal btw-stelsel. Ondertussen sukkelt de economische groei in Japan door rond de 1 procent en laat opkomend Azië een divers beeld zien. 

Internationale politieke onzekerheid is groot

Trump schopt tegen heilige huisjes

Sinds de inauguratie van president Trump zijn de internationale verhoudingen flink op hun kop gezet, met mogelijke vergaande en langdurige implicaties. Veel is nog onduidelijk, maar zeker is dat de nieuwe regering zich zal laten leiden door de mantra ‘America First’. Elke Amerikaanse president wordt in zijn binnenlandse beleidskeuzes beperkt door de sterke checks and balances van de Amerikaanse instituties - in het bijzonder de kracht van het Congres en van de rechterlijke macht. Maar dat geldt in mindere mate voor zijn beleidsvrijheid op internationaal gebied. Daar staat Trump en zijn team dan ook weinig in de weg om tegen heilige huisjes te schoppen. Zo stellen de VS bestaande handelsakkoorden ter discussie. Nieuwe handelsbarrières, waaronder importheffingen, staan expliciet op de Amerikaanse politieke agenda. En wisselkoersen schommelen bij verbale aanvallen van Trump op het valutabeleid van landen als Duitsland, China en Japan.

Figuur 2: Hogere uitgaven aan defensie in ruil voor steun Trump?
Figuur 2: Hogere uitgaven aan defensie in ruil voor steun Trump?Bron: Europese Commissie, SIPRI

Niet alleen het internationale economische beleid, maar ook het geopolitieke beleid van de regering Trump is een bron van grote onzekerheid. Hoe stabiel zal de Amerikaanse steun aan de NAVO blijken? Zal Trump deze steun echt opzeggen als Europese NAVO-landen hun defensie-uitgaven niet snel genoeg verhogen (zie figuur 2)? Gaat Amerika de confrontatie aan over de Chinese aspiraties in de Zuid-Chinese Zee? Wat voor Midden-Oostenbeleid zal Trump voeren? De president heeft ogenschijnlijk als doel om voor de VS optimale bilaterale overeenkomsten en ad hoc allianties te realiseren, in plaats van voort te bouwen op het bestaande stelsel van multilaterale organisaties en verbanden zoals de VN, de WTO en de NAVO. Dat kan de internationale orde destabiliseren. De exacte economische implicaties van Trumps geopolitieke beleid zijn nog lastig in te schatten, maar onzekerheid is zelden een goed recept voor de investeringsbereidheid van bedrijven.

Verkiezingen in Europa binden handen van leiders

Terwijl de nieuwe Amerikaanse regering haar positie op het wereldtoneel definieert, hebben de EU-leiders hun handen vol aan de eigen nationale en Europese politieke agenda’s. De Britse premier May heeft in januari duidelijk gemaakt dat het VK de vrijheid terug zal nemen om de migratie te kunnen inperken. Wel wil ze graag uitgebreide toegang tot de interne markt behouden. Hoewel de officiële onderhandelingspositie van de EU nog onbekend is, hebben diverse politici op het Europese continent al laten weten dat de Britten geen deal zullen krijgen met zulke gunstige voorwaarden. Een reden voor de EU om zich hierin hard op te stellen, is dat men wil voorkomen dat ook andere landen uit de Unie zullen willen vertrekken. De onderhandelingen over de voorwaarden van de scheiding en de nieuwe verhoudingen zullen beide zijden van het Kanaal de komende tijd bezig houden en bepalend zijn voor de toekomst van het Engels-Europese partnerschap. De effecten op de korte termijn beschreven we hierboven al; de effecten op de lange termijn hangen af van de uiteindelijke afspraken die de EU en het VK met elkaar maken.

Nationale verkiezingen in Nederland, Frankrijk en Duitsland, en wie weet Italië, betekenen dat zittende regeringen dit jaar weinig ruimte hebben om op Europees niveau de bakens te verzetten. En dat terwijl ook de dreiging van een Griekse crisis opnieuw de kop opsteekt en de vluchtelingencrisis aan de randen van Europa schreeuwt om duurzame antwoorden. Intussen maken financiële marktspelers zich meer en meer zorgen over de moeilijk voorspelbare uitkomst van de genoemde verkiezingen, zeker in het licht van de revolutionaire economische ideeën van de Franse presidentskandidaat Marine Le Pen, zoals herinvoering van een nationale munt.

Op korte termijn verwachten wij een negatieve impact van deze onzekerheden op de investeringsbeslissingen in de eurozone. De impact van de verkiezingen op de lange termijn laat zich nu nog lastig inschatten. Wel is zeker dat Europa op een kruispunt staat voor wat betreft de toekomstige samenwerking. In een recente studie hebben we dan ook beschreven hoe de toekomst van de EU zich zou kunnen ontvouwen. ‘Doormodderen’ is op termijn niet vol te houden. Bekennen politici kleur en kiezen ze voor ‘verdere integratie’, zien we alles met lede ogen aan totdat de eurozone en de Europese Unie uiteindelijk ‘uiteenvallen’, of kiezen we voor een middenweg: een Europa op ‘twee snelheden’. Ieder scenario kent politieke en economische kosten en baten, maar deze kosten en baten zijn zeker niet evenredig over de scenario’s verdeeld. Lees hier meer over wat de scenario’s inhouden en de economische implicaties voor Europa en Nederland.

Conclusie

Voor 2017 en 2018 verwachten we opnieuw een gematigde mondiale economische groei van net iets boven de 3 procent per jaar. Hierbij gaan we uit van een negatief effect op de wereldhandelsgroei van de verwachte protectionistische maatregelen van president Trump. Zelfs als concrete maatregelen uitblijven, kan de dreiging ervan een negatief effect hebben. Politieke ontwikkelingen in de VS en de Europese Unie vormen de grootste bron van onzekerheid voor onze voorspellingen.

Naar de overzichtspagina van het Economisch Kwartaalbericht

Delen:
Auteur(s)
Maartje Wijffelaars
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 68740
Ester Barendregt
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 - 21 52312

naar boven