RaboResearch - Economisch Onderzoek

Trumps eerste weken – een nieuwe orde(r)?

Economisch commentaar

Delen:
  • President Trump is zijn termijn gestart met een reeks presidentiële orders die veel stof doet opwaaien
  • De inzet van presidentiële orders is van alle tijden
  • De economische impact van Trumps orders verschilt per order en is deels afhankelijk van de steun van het Congres
  • Trump heeft de macht om handelsrelaties te bepalen; op veel andere terreinen zorgt het Congres, hoewel door Republikeinen gedomineerd, voor checks and balances

Sinds Donald J. Trumps inauguratie als president van de Verenigde Staten heeft een golf aan presidentiële besluiten en tweets de gemoederen in de VS en daarbuiten verhit. Deze besluiten hebben volstrekt duidelijk gemaakt dat Trump vast van plan is om zijn vaak in polariserende bewoordingen geuite ideeën om te zetten in beleid: ‘Mexico will pay for the wall!’, ‘We will follow two simple rules: BUY AMERICAN, HIRE AMERICAN!

En dus gaf Trump per executive order opdracht om de bouw van een muur op de grens met Mexico te gaan plannen. Hij gaf bevel om de VS terug te trekken uit het Trans Pacific Partnership (TPP). En het zal niemand zijn ontgaan dat hij moslims uit zeven landen in het Midden-Oosten tijdelijk de toegang tot de VS heeft ontzegd. Intussen dreigde hij autoproducenten die capaciteit in Mexico wilden uitbreiden met importheffingen. Blijft het hierbij of krijgt Trump ruim baan? Kan hij een nieuwe orde scheppen per executive order?

Allereerst over het middel van de executive order en het presidential memorandum, hier beide presidentiële order genoemd[1]: de inzet hiervan is van alle tijden. De eerste Amerikaanse president heeft ze gebruikt, evenals Obama en alle presidenten daartussenin. Trump is ook al niet de eerste die ze inzet om een stempel te drukken op zijn eerste weken in office: Franklin D. Roosevelt gaf op de dag van zijn inauguratie per presidentiële order opdracht tot het organiseren van zijn New Deal, én sloot en passant alle banken voor vier dagen voor een grootscheepse herstructurering van het financiële stelsel[2].

Maar hoe onomkeerbaar en effectief zijn dergelijke orders eigenlijk? De eerste rechtszaken zijn al een feit. Ook in het verleden zijn presidentiële orders voor de rechter gebracht. Het gaat dan om de vraag of de president bevoegd is om zo’n besluit te nemen, of om de vraag of het besluit inhoudelijk in lijn is met bestaande wetgeving. Meestal, maar niet altijd, werd de president in het gelijk gesteld, vooral als het ging om veiligheid of buitenlands beleid.

Maar meer nog dan de rechterlijke macht zal de wetgevende macht –het Congres- bepalen hoeveel ruimte Trump krijgt. Omdat de president bestaande wetten niet kan overrulen. En omdat het Congres macht heeft over de begroting, en dus de uitvoering van presidentiële orders kan faciliteren of juist blokkeren. Vandaar dat veel media erop hebben gewezen dat Trumps besluit over de bouw van ‘De Muur’ weinig om het lijf heeft zolang de benodigde harde dollars (of pesos…) niet zijn toegewezen. Maar áls het Congres besluit om de president te steunen en begrotingsmiddelen toewijst aan de bouw, dan komt De Muur er.

Minder afhankelijk van het Congres is de president op terreinen waar hij directe of gedelegeerde bevoegdheden heeft, of waar weinig geld nodig is voor de uitvoering: bijvoorbeeld op het gebied van buitenlands beleid en internationale handel. Zo is voor het terugtrekken uit een handelsverdrag niet heel veel meer nodig dan de inkt van een presidentiële pen (The Trump Trade War Game, 2016). Daarnaast is de invloed van de president op het publieke debat een niet te onderschatten machtsinstrument.

In tabel 1 geven we een overzicht van de recente economische besluiten van president Trump, met een inschatting van hun potentiële economische impact binnen en buiten de VS.

Kan president Trump op eigen houtje vanuit het Witte Huis een nieuwe economische orde scheppen? Dat geldt tot op zekere hoogte voor het Amerikaanse ondernemersklimaat, dat wordt ondermijnd door directe presidentiële bemoeienis met private investeringen en vergunningaanvragen. Ook op het gebied van handel en handelsbeleid zal de presidentiële visie bepalend zijn voor de handelsrelaties met belangrijke handelspartners. Een negatieve spiraal van protectionistische acties en tegenacties, culminerend in een handelsoorlog, is een mogelijk scenario.

Op veel andere gebieden zal steun van het Congres onontbeerlijk zijn voor de wettelijke onderbouwing en de praktische uitvoering van Trumps economische agenda. Daarvoor zijn presidentiële tweets noch orders genoeg. Hoewel zowel Senaat als Huis van Afgevaardigden door Trumps Republikeinse partij wordt gedomineerd, is het Congres geen ‘stempelmachine’ voor presidentiële plannen. Republikeinen zijn over veel onderwerpen intern verdeeld en het Congres zal zeker eigen afwegingen maken bij de invulling van zijn wetgevende rol. Uiteindelijk bieden de ruim tweehonderd jaar oude Amerikaanse democratische instituties burgers en bedrijven bescherming tegen de willekeur van een president.

Tabel 1: Economische impact van eerste presidentiële orders Trump
Tabel 1: Economische impact van eerste presidentiële orders TrumpBron: Rabobank.

(*) Voor de volledige orders, zie: de lijst van presidential actions van het Witte Huis.

 

Voetnoten
[1] Presidential Memoranda, in tegenstelling tot Executive Orders, hoeven alleen in het federaal register te worden gepubliceerd als ze van ‘general applicability and legal effect’ zijn. Zie voetnoot 2 voor bron.

[2] Contrubis, John, ‘Executive Orders and Proclamations’, Congressional Research Service, The Library of Congress, March 9, 1999.

Delen:

naar boven