RaboResearch - Economisch Onderzoek

Wel zon, maar geen komkommertijd voor de wereldeconomie

Economisch commentaar

Delen:
  • De wereldeconomie en wereldhandel groeien gestaag en het consumentenvertrouwen in de VS en de eurozone staat op een historisch hoog niveau
  • De normalisatie van het monetaire beleid zal niet zonder pijnlijke herwaarderingen en herfinancieringsproblemen gaan
  • De recente politieke spanningen tussen Duitsland en Turkije maar ook in Polen geven aan dat politieke risico’s in Europa niet zijn geweken
  • Het gebrek aan doorgevoerde hervormingen op de wetgevingsagenda van Trump leidt tot verhoogde druk op zijn adres; dit zou zomaar tot een drastische wijziging in zijn huidige beleidslijn kunnen leiden

Het gaat niet slecht met de wereldeconomie. Het deflatiegevaar is vooralsnog afgewend en het politieke risico in Europa lijkt te zijn verminderd na de verkiezingen in Nederland en vooral Frankrijk. Trump heeft nog geen handelsoorlog ontketend en de Brexit saga is in een 'tussenperiode' beland van ogenschijnlijke stabiliteit. Er is echter geen reden tot juichen. Binnen en buiten Europa zijn de politieke risico’s nog steeds substantieel. Daarbij hangt er onzekerheid boven financiële markten over de normalisatie van het monetaire beleid.

De lichten voor de wereldeconomie staan op groen

Zowel de wereldeconomie als de wereldhandel groeien gestaag. Volgens de meest recente ramingen van het IMF zal de mondiale reële economische groei in 2017 en 2018 respectievelijk 3,5% en 3,6% bedragen. Het volume van de wereldhandel zal in beide jaren met 4% per jaar toenemen. De werkloosheid loopt flink terug in zowel de VS als de eurozone (zie figuur 1), terwijl sentimentsindicatoren zoals consumentenvertrouwen op historisch hoge niveaus staan (figuur 2).

Figuur 1: Werkloosheid daalt
Figuur 1: Werkloosheid daaltBron: Eurostat
Figuur 2: Consumentenvertrouwen stijgt
Figuur 2: Consumentenvertrouwen stijgtBron: Macrobond

Zal het aantrekken van de (monetaire) teugels de beren doen ontwaken?

De centrale banken van de VS (Fed) en de EU (ECB) hebben de moeilijke taak om het ruime monetaire beleid van de afgelopen jaren terug te schroeven. De Fed is daar al mee begonnen en heeft afgelopen jaar haar beleidsrente twee keer verhoogd. Onze huidige verwachting is dat de Fed de rente dit jaar niet meer verder zal verhogen. Wel verwachten we dit jaar een eerste opzet naar balansreductie. De ECB, die later met het opkoopprogramma is begonnen, loopt ook in de afbouw hiervan wat achter op de VS. Begin 2018 verwachten wij dat de ECB hier daadwerkelijk mee gaat beginnen. Een eerste verhoging van de beleidsrente zal nog op zich laten wachten zolang inflatoire druk uitblijft.

Figuur 3: Inflatie nog steeds onder doelstelling
Figuur 3: Kerninflatie nog steeds onder doelstellingBron: Macrobond, Eurostat

De inflatie in zowel de VS als in de eurozone is nog steeds ruim onder de middellange termijndoelstelling van 2%. Ook blijven de verwachtingen voor inflatie op middellange termijn (5 jaar) in de eurozone steken onder op 1,5%. Voor de VS komt de inflatieverwachting wel rond de 2% uit, maar is de loongroei nog laag ondanks de lage werkloosheid. Dit laatste is ook het geval in de eurozone. Dit vormt een risico voor zover het uitblijven van loongroei en het gebrek aan prijsdruk (zie figuur 3) duiden op structurele zwaktes van de reële economie.

Welhaast nog belangrijker is hoe de marktreactie zal zijn en in welke mate marktrentes zullen stijgen. Hogere marktrentes en lagere markliquiditeit zullen gevolgen hebben voor landen met een grote externe financieringsbehoefte. Dit betreft vooral opkomende landen met hoge tekorten op de lopende rekening en fikse overheidstekorten. Voorbeelden zijn Turkije, Zuid-Afrika, Brazilië, India en Indonesië, die in deze context dan ook wel de 'Fragile Five' worden genoemd.

Te hoge waarderingen van vastgoed in bijvoorbeeld China vormt daarnaast een ondergewaardeerd risico. China is in deze context van bijzonder belang vanwege haar omvang. Als een scherpe correctie van de Chinese huizenmarkt zou leiden tot een recessie in China zou dit de wereldhandel, en dus ook Nederland kunnen raken, zoals we eerder hebben aangegeven.

Wij hebben de indruk dat de kunstmatig lage rentes en buitengewone liquiditeit van de afgelopen jaren hebben geleid tot hervormingsluiheid van landen, misallocatie van kapitaal naar improductieve investeringen en overwaardering van sommige (financiële) activa. Wij verwachten daarom dat de normalisatie van monetair beleid en de daarmee gepaard gaande rentestijgingen niet volledig zonder pijnlijke herwaarderingen en herfinancieringsproblemen kan gaan.

Politiek risico is nog steeds aanwezig!

Naast de bovengenoemde economische risico’s zou ook politiek risico in Europa weer kunnen oplaaien. Brexit onderhandelingen zouden in een impasse kunnen geraken en terroristische aanslagen zouden populisme weer een impuls kunnen geven. De relatie tussen Turkije en Duitsland (maar ook de EU) is recentelijk verder verslechterd naar aanleiding van de aanhouding van een Duitse mensenrechtenactivist in Turkije. Beide partijen kunnen van deze ontwikkelingen alleen maar verliezen. De positie van Turkije is zwak aangezien het qua handel, investeringen en financiering sterk afhankelijk is van de EU. Maar ook Duitsland kan in de aanloop van de Bondsdagverkiezingen in september van dit jaar geen inmenging in het binnenlandse politieke proces gebruiken.

In Polen is het voorstel van de grootse politieke partij (PiS) om de benoeming van de gerechtelijke macht naar zich toe schuiven deels geblokkeerd door de president Duda. Dit lijkt geruststellend, maar helaas duidt dit initiatief op een bredere negatieve politieke tendens en kan dit worden geïnterpreteerd als een aanval op de Poolse rechtsstaat. En zoals we eerder hebben beargumenteerd kan een eventuele verslechtering van institutionele kwaliteit het lange termijn groeipotentieel van een land beperken.

Ook buiten Europa

Ook buiten Europa zijn (geo)politieke risico’s groot. In Brazilië vormen de aanhoudende aantijgingen van corruptie tegen de huidige president Temer een groot risico voor het prille herstel van de Braziliaanse economie. De corruptiezaak tegen Temer is vorige week weggestemd door het congres en lijkt op korte termijn de bestaande beleidsimpasse te verhelpen. De publieke aanklager overweegt echter nog steeds om nieuwe corruptiezaken tegen hem te openen. Daarmee is dit boek nog niet helemaal gesloten.

Door de beperkte hoeveelheid doorgevoerde hervormingen van de wetgevingsagenda van Trump krijgt de potentiële samenzwering met de Russen hernieuwde aandacht. Wij verwachten dat dit hem blijft achtervolgen zolang daadwerkelijke progressie uitblijft. Recente pogingen om Obamacare af te schaffen lijken mislukt en 'Trumpgate' is daarmee nog lang niet uit de gedachte van de kiezer en het congres. De waarschijnlijkheid is klein maar het potentiële verlies van de steun van zijn kiezers en van de Republikeinen zou kunnen leiden tot impeachment. Deze combinatie van factoren zorgt voor verhoogde druk op Trump en consorten. Het tot zover weinig succesvolle beleid van Trump zou hem kunnen doen bewegen tot meer drastische maatregelen. Hernieuwde geopolitieke inmenging in de Zuid-Chinese Zee, Noord-Korea of het Midden-Oosten zou Trump de nodige afleiding kunnen bieden. Een kat in het nauw maakt immers rare sprongen…

Delen:
Auteur(s)
Marijn Heijmerikx
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
06 1222 8523
Raphie Hayat
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 51295

naar boven