RaboResearch - Economisch Onderzoek

This article is also available in English

Vraag & antwoord over Franse verkiezingen: wordt Macron de nieuwe president?

Themabericht

Delen:
  • Uitslag eerste verkiezingsronde voldoet aan verwachtingen
  • Markten slaken zucht van verlichting
  • Macron favoriet als volgende president van Frankrijk
  • Voor de middellange termijn is risico op politieke impasse groot

Wat is er gisteren gebeurd (en was dat verwacht)?

Emmanuel Macron heeft de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen gewonnen (23,8 procent), gevolgd door Marine Le Pen (21,5 procent). Zij gaan samen door naar de tweede ronde. Net als in voorgaande jaren sloten de resultaten uitzonderlijk goed aan bij de peilingen voor de eerste ronde - vooral in vergelijking met die voor de Brexit of de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Alle verliezende kandidaten spraken kort na de eerste exitpolls hun steun uit voor Macron, met uitzondering van Mélenchon.

Deze uitslag betekent een ware aardverschuiving in het Franse politieke landschap. De twee kandidaten van het politieke establishment -de republikein Francois Fillon en de socialist Benoit Hamon- verloren van de outsiders en werden respectievelijk derde en vijfde. De onafhankelijke Macron, die geen formele partij achter zich heeft staan, zat met zijn En Marche!-beweging drie jaar geleden nog niet eens in de politiek. Marine Le Pen en haar Front National is met slechts twee zetels in het parlement net zo'n outsider. Beide kandidaten hebben zeer uiteenlopende ideeën over de toekomst van Frankrijk. In deze Q&A bekijken we wat er nu gaat gebeuren en blikken we vooruit op hun economische agenda.

Wat is de reactie van de markt?

Kijkend naar de koers van de EUR/USD was afgelopen vrijdag duidelijk een dag waarop risico werd gemeden. Maar weinig marktpartijen durfden hun lange EUR/USD-posities aan te houden; zij zochten bescherming tegen een mogelijk tegenvallende verkiezingsuitslag. Eind vorige week stond de EUR/USD-koers op 1,0702 en dus was er duidelijk een opwaarts potentieel als Macron of Le Pen zou winnen. De sterke opwaartse beweging van de EUR/USD kwam derhalve niet als een verrassing. Aanvankelijk steeg dit valutapaar met maar liefst 2 procent naar 1,0937, het hoogste niveau in vijf maanden.

Figuur 1 laat zien hoe de risico's in eerste instantie toenamen toen Mélenchon halverwege maart in de peilingen omhoog ging. Dit resulteerde in een sterke stijging van de beschermingskosten (meegenomen in de optiekoersen), voor het geval de verkiezingsuitslag onverhoopt zou eindigen in een tweestrijd tussen Mélenchon en Le Pen. Dan zouden twee anti-Europese kandidaten afkomstig van beide kanten van het politieke spectrum tegenover elkaar komen te staan. Duidelijk is dat de beschermingskosten tegen een (sterke) daling van de EUR/USD deze ochtend aanzienlijk zijn afgenomen, wat tot uitdrukking komt in de sterke daling van het staartrisico. 

Zoals verwacht daalde het rendement op de Franse 10-jaars staatsobligaties aanzienlijk, naar 0,83 procent; een daling met ongeveer 11 basispunten. Daarnaast daalde de spread op 10-jaars Duitse obligaties met ongeveer 20 basispunten doordat de 'risk on'-mode deze ochtend resulteerde in de verkoop van obligaties. 

Figuur 1: Risico-omslag teruggedraaid
Figuur 1: Risico-omslag teruggedraaidBron: Macrobond
Figuur 2: Er lijkt nog wat opwaarts potentieel in Franse staatsobligaties te zitten
Figuur 2: Er lijkt nog wat opwaarts potentieel in Franse staatsobligaties te zittenBron: Macrobond

Als men kijkt naar bovenstaande grafiek dan zit er nog wel wat potentieel in voor Franse obligaties. Een spread van 25-30 basispunten lijkt beter aan te sluiten bij de langetermijntrend. Houders van Franse obligaties moeten misschien wachten tot na de tweede verkiezingsronde -als Macron de nieuwe president wordt- tot zij een tweede verrassing krijgen. Ondanks de positieve reactie bestaan er nog steeds risico's voor de middellange termijn. Wie de tweede ronde ook wint en president wordt, geen van de kandidaten zal naar verwachting een meerderheid behalen in de Nationale Assemblée. De kans op een politieke impasse is dus groot, waardoor het nog moeilijker wordt om de benodigde economische hervormingen door te voeren.

Wat nu?

Over twee weken, op zondag 7 mei, vindt de tweede ronde van de presidentsverkiezingen plaats. Wie meer dan 50 procent van de stemmen binnenhaalt, wint. Meestal vindt dan binnen tien dagen, met groot ceremonieel, de inauguratie plaats. Het staat de president wettelijk gezien vrij om een premier aan te wijzen die vervolgens een regering samenstelt. In de praktijk heeft de president echter de instemming van het parlement nodig voor deze benoeming, aangezien de Franse regering verantwoording moet afleggen aan het parlement. Omdat geen van de kandidaten een meerderheid heeft in het Franse parlement (Nationale Assemblée) zijn de aanstaande parlementsverkiezingen van groot belang. De verkiezing van elk van de meer dan 500 zetels in de Assemblée heeft plaats op 11 juni (eerste ronde) en 18 juni (tweede en laatste ronde). Dit is zo gepland omdat de nieuwe president daarmee altijd een werkbare meerderheid heeft in het parlement. Maar aangezien geen van de kandidaten vooruitzicht heeft op het behalen van een meerderheid, zijn deze verkiezingen van groot belang voor het binnenlandse en dus economische succes van hun presidentschap.

De presidentiële campagne zal zich nu intensiveren, waarbij beide kandidaten zich nog meer zullen richten op de wederzijdse verschillen. Vóór de tweede ronde zullen we waarschijnlijk nog ten minste één groot televisiedebat krijgen. Dit kan nog tot een verschuiving in de peilingen leiden als een van de kandidaten een uitglijer maakt. Ook kunnen er zich nog schandalen rond de kandidaten voordoen. Vooral Macron is hier tot nu toe van verschoond gebleven. En ten slotte kunnen de peilingen voor de volgende ronde dit jaar minder informatief zijn en mogelijk verrassender zijn dan tijdens deze eerste ronde, vanwege de lagere opkomst (zie ook de volgende vraag).

Wat staat er op het spel en wie heeft de beste kansen voor de tweede ronde?

Het Franse presidentschap is het hoogste ambt en de hoogste politieke functie; de president staat dus boven alle andere politici. De president heeft nogal wat mandaten, waardoor de functie van president in Frankrijk met meer macht is bekleed dan in de meeste andere Europese landen. Net als in de Verenigde Staten heeft de president onder andere verregaande bevoegdheden op het gebied van buitenlandse politiek en nationale veiligheid, is hij opperbevelhebber van het leger en heeft hij toegang tot de nucleaire codes. Ook kan hij de noodtoestand uitroepen en in dat geval een noodregering aanstellen (zonder steun van het parlement). Maar voor wat betreft binnenlandse politiek en agenda is de president gebonden aan de wensen van de Assemblée (zie ook de vorige vraag).

Omdat Frankrijk deel uitmaakt van de kern van Europa, hebben de verkiezingen ook gevolgen voor de Europese toekomst. Macron is pro-Europees en zal waarschijnlijk mee willen werken aan een oplossing voor de belangrijkste uitdagingen van dit moment, zoals Brexit, economische hervormingen, integratie en de vluchtelingenproblematiek. Le Pen, aan de andere kant, voelt niets dan minachting voor de Europese Unie en stapt er het liefst zo snel mogelijk uit. In het geval van een overwinning voor Macron zullen we dus een (bescheiden) opleving van de financiële markten zien en zal de Franse spread ten opzichte van de Duitse obligaties misschien kleiner worden. Als aan de andere kant Le Pen de presidentsverkiezingen wint, kunnen we het tegenovergestelde zien gebeuren, omdat haar agenda het vertrouwen dat de Franse staat zijn schulden zal betalen en het geloof in de toekomst van de euro behoorlijk kan aantasten. 

Figuur 3: Opiniepeilingen tweede ronde
Figuur 3: Opiniepeilingen tweede rondeBron: Macrobond

Uitgaande van de peilingen voor de tweede ronde (zie figuur) heeft Macron de grootste kans om te winnen. Net voor de eerste ronde liep hij op kop met meer dan 25 procentpunten ten opzichte van Le Pen in de tweede ronde. Vergelijk dit met Remain, die in de Brexit-peilingen 1-2 procentpunten voorliep op het Leavekamp en met Clinton, die 2-3 procentpunten voorliep op Trump. De verliezende kandidaten van de gevestigde partijen, Francois Fillon en Benoit Hamon, spraken al snel hun steun uit voor Macron. Het grootste risico voor Macron is dat zijn (minder toegewijde) kiezers laks worden en niet zullen gaan stemmen. De kiezers van Le Pen zijn veel loyaler, maar ze kan haar basis niet gemakkelijk uitbreiden – een basis die inderdaad ongeveer net zo groot is als in de eerste ronde. In het verleden was de opkomst in de tweede ronde hoog (rond 80 procent). Als dit nu weer gebeurt, pakt dit gunstig uit voor Macron.

Wat is de economische agenda van Macron?

De 39-jarige onafhankelijke kandidaat is de verrassing van deze verkiezingen. Hij is internationaal en Europees gezind en behoort niet tot een gevestigde partij. Hij vindt het een eerste vereiste dat Frankrijk een geloofwaardige partner is om verder samen te kunnen werken met Duitsland. Zijn economische hervormingsplannen zijn op drie pijlers gebouwd: bezuinigingen in overheidsuitgaven, een “rechtvaardiger” belastingbeleid en een investeringsplan van EUR 50 miljard. Hij belooft de arbeidsmarkt te hervormen door meer CAO-onderhandelingen voor bedrijven toe te staan en de sociale lasten te verlagen. Maar daarnaast belooft hij een algemene werkloosheidsuitkering met actieve participatie als voorwaarde. Hij laat de huidige pensioengerechtigde leeftijd van 62 jaar ongemoeid en wil graag zwaar in onderwijs investeren. Ook is hij groot voorstander van vrijhandelsakkoorden en integratie in de EU. Dit kan een nieuwe impuls betekenen voor het Europese project. De financiële markten lijken zich daarom wel op zijn verkiezing te verheugen. Maar het feit dat hij als onafhankelijke partij na de verkiezingen in juni zeer waarschijnlijk geen meerderheid in het Franse parlement zal kunnen krijgen, betekent dat de structurele problemen en economische tegenslagen niet snel zullen worden opgelost.

Wat is de economische agenda van Le Pen?

De kandidaat voor het ultrarechtse Front National is erin geslaagd haar imago te verzachten. Hierdoor heeft ze de tweede ronde gehaald. De partij houdt stevig vast aan anti-immigratie en anti-islam. Ze heeft beloofd Frankrijk uit de eurozone te halen, de nationale munt weer in te voeren (waarbij ze ondertussen in feite de Franse staatsschuld niet afbetaalt), uit Schengen te treden en de grenscontroles weer in te voeren. Uiteindelijk wil ze een referendum houden om de EU helemaal te verlaten. Haar beleid is direct protectionisch, bijvoorbeeld door de EU-Richtlijn gedetacheerde werknemers niet meer toe te passen. Ook is ze van plan de sociale-verzekeringspremies te verlagen door de fiscale en administratieve complexiteit te verminderen en door eerdere hervormingen van de arbeidsmarkt ongedaan te maken. Ze wil de pensioengerechtigde leeftijd verlagen naar 60, belastingen voor kleine en middelgrote bedrijven verlagen en belasting heffen op het in dienst nemen van buitenlanders. Deze agenda zal niet gemakkelijk zijn te realiseren, omdat het hoogst onwaarschijnlijk is dat ze in de parlementsverkiezingen van juni een meerderheid behaalt. Bovendien zijn er wat constitutionele obstakels voor een referendum over het EU-lidmaatschap. De financiële markten zullen zich niettemin grote zorgen maken als zij wint, wat op zijn minst een stijging in de spread van Franse staatsobligaties tot gevolg zal hebben.

Delen:
Auteur(s)
Daniël van Schoot
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
030 21 62666
Teeuwe Mevissen
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 71 21509

naar boven