RaboResearch - Economisch Onderzoek

This article is also available in English

Japan: wat kunnen we nog verwachten?

Economisch Kwartaalbericht

Delen:
Deze publicatie is verouderd. Bekijk de recentste editie

Naar de overzichtspagina van het Economisch Kwartaalbericht

  • De BBP-groei in Japan is in het tweede kwartaal teruggevallen naar 0 procent (k-o-k), na een verrassend sterk begin van het jaar (0,5 procent)
  • Op de Japanse economische prestaties bestaan momenteel verschillende visies
  • De kans is aanwezig dat de Bank of Japan (BoJ) stappen gaat zetten in de richting van nog onconventioneler monetair beleid

De Japanse economie groeide in het tweede kwartaal met 0,0 procent. Dit viel tegen na het opvallend positieve eerste kwartaal (0,5 procent reële groei). De consumptie van huishoudens nam slechts 0,2 procent toe ten opzichte van het vorige kwartaal. In het eerste kwartaal bedroeg deze groei nog 0,7 procent. De overheidsuitgaven stegen slechts met 0,2 procent (k-o-k), waar deze in het eerste kwartaal met 0,9 procent toenamen. Een positieve bijdrage leverden de plotseling gestegen overheidsinvesteringen (2,3 procent op kwartaalbasis). Dit was de snelste stijging sinds het derde kwartaal van 2013. Hiermee is een einde gekomen aan de zwakke reeks van 0,1, -3,3 en -1,9 procent van de voorafgaande drie kwartalen. De opleving in de overheidsinvesteringen was vooral een opsteker, aangezien de bedrijfsinvesteringen in het tweede kwartaal met 0,4 procent zijn gedaald. In het eerste kwartaal waren deze ook al gekrompen (-0,7 procent). De particuliere woninginvesteringen zijn in het tweede kwartaal wel flink in volume gestegen, namelijk met 5,0 procent (k-o-k). Dit is de grootste stijging sinds het derde kwartaal van 2011. De binnenlandse vraag toont, kortom, een beeld van een achterblijvende consumptie, herstellende overheidsinvesteringen, een behoedzaam bedrijfsleven, maar optimistische vastgoedontwikkelaars. Tegelijkertijd daalde het exportvolume fors met 1,5 procent terwijl het importvolume kromp met slechts 0,1 procent. Hierdoor leverde de netto handelspositie een sterk negatieve bijdrage aan de totale BBP-groei.

Tabel 1: Kerngegevens Japan
Tabel 1: Kerngegevens JapanBron: Macrobond, NiGEM, Rabobank
Figuur 1: Groei valt terug in tweede kwartaal
Figuur 1: Groei valt terug in tweede kwartaalBron: Macrobond

Het verschil in visie op cijfers helpt ook niet echt

De cijfers van de eerste twee kwartalen tonen overduidelijk geen eenduidig beeld. Dit maakt het voor de Bank of Japan (BoJ) lastig om haar monetaire beleid op af te stemmen. Daar komt een recente analyse van haar eigen economen bij, waarin deze suggereren dat de Japanse economie er beter voor staat dan de officiële statistieken van het kabinet aangeven. De economen van de BoJ menen dat het BBP in 2014 maar liefst JPY 29,5 biljoen (circa EUR 258 miljard) hoger lag dan de officiële cijfers aangaven (2014 is het meest recente jaar waarvoor deze gedetailleerde cijfers beschikbaar zijn). Hoewel het niet duidelijk is welke methodiek de BoJ-economen precies hanteren, lijkt deze conclusie vooral te zijn gebaseerd op hogere bedrijfswinsten en inkomens van werknemers die terug zijn te zien in de belastingafdrachten. Het zou echter kunnen dat de onderzoekers onvoldoende rekening hebben gehouden met de verhoging van de BTW in 2014 (met 3 procent) en deze opbrengsten ten oprechte op hebben gevoerd als teken voor hogere economische groei. Als dat zo is, zou dat wel een grove blunder zijn, maar zoals gezegd is de BoJ onvoldoende helder in de door hun gebruikte methodologie. Ook blijft het onduidelijk of het onderzoek de officiële visie is van de BoJ. Gouverneur Kuroda heeft in ieder geval in het openbaar opgeroepen om de kwaliteit van de statistieken te verbeteren. Daarom heeft de BoJ onlangs haar eigen indicatoren ontwikkeld om de consumptie van huishoudens en de inflatie te monitoren. 

Steekt Japan straks de Rubicon over?

De timing van deze alternatieve visie  belooft niet veel goeds. Japan lijkt aan de vooravond te staan van een volstrekt nieuw economisch beleid. Tijdens de beleidsvergadering van eind juli besloot het BoJ-bestuur het buitengewoon ruime monetaire beleid -QQE genaamd (kwantitatieve en kwalitatieve verruiming)- niet verder uit te breiden. Wel beloofde zij dit beleid te evalueren tijdens de vergadering van 21 september. Deze evaluatie lijkt samen te hangen met de zwakke economische groei en de lage inflatie[1]. Laatstgenoemde is weer onder nul gezakt, terwijl de BoJ massaal Japanse staatsobligaties (JGB) heeft opgekocht. Zij heeft al een derde van de totale hoeveelheid uistaande staatsobligaties in handen en verstoort hiermee de markt. Het is dan ook van belang dat de financiële markten de bereidheid van de BoJ om QQE op te voeren op de proef stellen. Eind juli heeft dit al geleid tot een forse verkoop van JGB's.

Figuur 2: Japanse yen nadert psychologische belangrijke grens van 100 per $
Figuur 2: Japanse yen nadert psychologische belangrijke grens van 100 per $Bron: Macrobond

Daarnaast leefde de yen op: de USD/JPY-koers is teruggedrongen tot de psychologisch belangrijke grens van 100 (zie figuur 2). Dit toont aan dat de markten er weinig vertrouwen in hebben dat het de BoJ zal lukken om de koers van de yen verder omlaag te krijgen. Het valt nog te bezien wat de BoJ in haar eentje nog meer kan bewerkstelligen, vooral gezien de beperkingen van de (enorme) JGB-markt. Steeds meer is duidelijk dat Japan wordt gedwongen het begrotings- en monetaire beleid meer met elkaar op één lijn te brengen. Hierdoor wordt het mogelijk dat de BoJ nieuw staatsschuldpapier opkoopt. Met een schuldquote van ongeveer 250 procent zou zo'n uitkomst (de BoJ die nieuwe overheidsuitgaven financiert) een duidelijk voorbeeld zijn van monetaire financiering. Het zou zelfs kunnen leiden tot een vorm van ‘helikoptergeld’. Dat zou wereldwijd enorme gevolgen hebben. De VS en Europa lijken Japan immers te volgen op weg naar lage(re) groei en lage(re) inflatie. Maar als de BoJ de markten weer teleurstelt, kunnen we opnieuw een verkoopgolf van Japans staatsschuldpaper en/of een nieuwe forse appreciatie van de JPY verwachten. Dit alles is uiteraard niet goed voor de Japanse economie.

Voetnoot
[1] De BoJ streeft een officiële inflatiedoelstelling na van 2%. 

Naar de overzichtspagina van het Economisch Kwartaalbericht

Colofon

Het Economisch Kwartaalbericht is een uitgave van Kennis en Economisch Onderzoek van Rabobank en kwam mede tot stand in samenwerking met Financial Markets Research. De afsluitdatum van deze publicatie is 6 september 2016.

De in deze publicatie gepresenteerde visie is mede gebaseerd op gegevens uit door ons betrouwbaar geachte bronnen, waaronder Macrobond. Deze bronnen zijn op zorgvuldige wijze in onze analyses verwerkt. De economische groeivoorspellingen zijn gegenereerd met behulp van het werelddekkende econometrische structuurmodel NiGEM.

Overname van de inhoud met bronvermelding is toegestaan. Kennis en Economisch Onderzoek aanvaardt echter geen enkele aansprakelijkheid voor het geval dat de in deze publicatie neergelegde gegevens of prognoses onjuistheden bevatten.

Gebruikte afkortingen bronnen: CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek, OESO: Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, IMF: Internationaal Monetair Fonds, CPB: Centraal Planbureau, ECB: Europese Centrale Bank, BoE: Bank of England, BoJ: Bank of Japan, Fed: Federal Reserve.

Gebruikte afkortingen landen/regio's: VK: Verenigd Koninkrijk, VS: Verenigde Staten, JP: Japan, EZ: eurozone, AT: Oostenrijk; BE: België, DE: Duitsland, ES: Spanje, FI: Finland, FR: Frankrijk, GR: Griekenland, IE: Ierland, IT: Italië, NL: Nederland, PT: Portugal. 

Deze informatie kunt u ontvangen door een mail te sturen naar economie@rabobank.nl onder vermelding van ‘KEO Kennismail’. Hierdoor wordt u op de verzendlijst geplaatst van de gratis digitale nieuwsbrief van Kennis en Economisch Onderzoek die tenminste eens per maand uitkomt. In deze nieuwsbrief zijn links te vinden naar het Economisch Kwartaalbericht, maar ook naar alle andere publicaties van onze medewerkers.

Voor overige informatie kunt u bellen met Kennis en Economisch Onderzoek via tel. 030 - 2162666. U kunt ons ook bereiken op het volgende e-mailadres: economie@rabobank.nl

Eindredactie: Wim Boonstra

Redactie: Enrico Versteegh

Productiecoördinatie: Christel Frentz

Delen:
Auteur(s)
Michael Every
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
+852 2103 2612

naar boven