RaboResearch - Economisch Onderzoek

This article is also available in English

Blik op de wereld: wennen aan lagere mondiale groei?

Economisch Kwartaalbericht

Delen:
Deze publicatie is verouderd. Bekijk de recentste editie

Naar de overzichtspagina van het Economisch Kwartaalbericht

  • De groei van de wereldeconomie blijft dit en volgend jaar rond de 3 procent hangen
  • Stimuleringsopties via begrotingsbeleid of monetair beleid zijn beperkt
  • Politieke ontwikkelingen maken doortastend economisch beleid onwaarschijnlijk
  • Onze verwachting is voornamelijk omgeven door neerwaartse risico’s, zoals (geo-)politieke spanningen
  • Hierdoor is de kans groter op een lagere dan op een hogere mondiale groei dan wij nu voorzien

De wereldeconomie moddert voort…

Figuur 1: Groei mondiale economie schommelt rond de 3%
Figuur 1: Groei mondiale economie schommelt rond de 3%Bron: Macrobond, NiGEM, Rabobank

De groei van het mondiale BBP-volume blijft dit en volgend jaar rond de 3 procent hangen (figuur 1, tabel 1). De lichte groeivertraging dit jaar is breed gedragen. In 2017 wordt het groeitempo ondersteund door een lichte groeiversnelling in de VS en Japan en een licht herstel in Rusland en Brazilië na een diepe recessie. De economieën van China, het VK en de eurozone zullen volgend jaar vermoedelijk juist wat vertragen.

Vergeleken met ons vorige Economisch Kwartaalbericht hebben wij de groeiprognoses voor het VK en de eurozone voor 2017 verlaagd, met respectievelijk bijna 1 procentpunt en ¼ procentpunt. Dit is met name het gevolg van de uitkomst van het Brexit-referendum. Ook voor Nederland verwachten we nu een ½ procentpunt lagere groei in 2017. De groeiverwachting voor de VS hebben we ook aanzienlijk verlaagd, met respectievelijk ½ procentpunt en ¾ procentpunt voor 2016 en 2017, vooral door het almaar uitblijven van aantrekkende bedrijfsinvesteringen. De afname van de Chinese groei voorzagen we al eerder en is een uitvloeisel van het beleid om de economie te transformeren van een op schuldopbouw gebaseerde investeringseconomie naar een consumptie-gedreven diensteneconomie. Dit is overigens niet per definitie een kwalijke zaak; het huidige groeimodel is namelijk niet houdbaar.

Tabel 1: Mondiale groeiverwachtingen
Tabel 1: Mondiale groeiverwachtingenBron: Macrobond, NiGEM, Rabobank

…met meer neerwaartse dan opwaartse risico’s …

Met om en nabij de 3 procent houdt de mondiale economische groei niet over. Bovendien is de kans op tegenvallers groter dan die op meevallers. Dit komt onder meer door (geo-)politieke spanningen rondom de Zuid-Chinese zee en in Europa, de presidentsverkiezingen in de VS, onrust in het Midden-Oosten, onduidelijkheid rondom het Brexit-traject, de vluchtelingencrisis in Europa en de wereldwijd groeiende twijfel over de effectiviteit van het huidige (onconventionele) monetaire beleid zonder duidelijke exit-strategie. Tegelijkertijd is er weinig reden om aan te nemen dat beleidsmakers op korte termijn het heft in handen zullen, willen en kunnen nemen om de economische groei aan te jagen en bovenstaande risico’s in te dammen.

…en het beleidsinstrumentarium lijkt nagenoeg uitgeput

Beperkte stimuleringsopties via begrotingsbeleid

Om verschillende redenen is het onwaarschijnlijk dat begrotingsbeleid bij gaat dragen aan meer groei. In Europa weerhouden de Europese begrotingsregels overheden van grootschalige stimulerende maatregelen, ook al zouden deze verstandig kunnen zijn. In de VS lijkt de economie redelijk naar potentie te presteren en zou expansief begrotingsbeleid procyclisch zijn. In China zou ruim begrotingsbeleid in de vorm van extra overheidsinvesteringen weinig effectief zijn omdat overheidsinvesteringen nog nauwelijks renderen. Bovendien wil de Chinese overheid het economische model juist ombuigen, weg van een op schuldopbouw gebaseerde investeringseconomie. Ze heeft echter wel lastenverlichtingen in de pijplijn zitten om de krimp in private investeringen te stoppen. Bij andere Aziatische overheden kan verdere schuldopbouw worden afgestraft door de financiële markten, zeker in landen met relatief hoge schuldposities in buitenlandse valuta’s, gezien de verwachte renteverhoging van de Amerikaanse Fed later dit of begin volgend jaar. Bovendien hebben deze landen slechts een klein aandeel in het mondiale BBP, waardoor een bestedingsimpuls aldaar een beperkt effect zou hebben op de mondiale economische groei.

Politieke ontwikkelingen beïnvloeden economisch beleid negatief

Het lijkt onwaarschijnlijk dat beleidsmakers op de korte termijn doorpakken om de economische groei een zetje in de rug te geven. In de afgelopen jaren is in veel landen de steun voor populistische en nationalistische partijen en leiders toegenomen. In het Westen neemt hierdoor de kans toe op meer protectionistisch, nationalistisch en statisch economisch beleid. Dit impliceert dat hervormingen om economieën productiever te maken op een lager pitje (komen te) staan. Daarbij versterken in aantocht zijnde referenda en verkiezingen in Europa het uitstelgedrag van politici, omdat dergelijke hervormingen op korte termijn negatieve electorale gevolgen (kunnen) hebben. Daarnaast betekent meer protectionistisch beleid een kleinere kans op baanbrekende internationale handelsverdragen, die doorgaans bijdragen aan de economische groei van de deelnemende landen.

Ondertussen uit populisme in een aantal opkomende markten zoals China, Rusland en Turkije zich in een meer assertieve opstelling jegens het buitenland. Dit vergroot het risico op internationale conflicten en belemmeringen voor internationale handel.

Uitdagingen lossen zichzelf niet op

De steun voor huidige populisten en daarmee de implicaties voor de economische groei verdwijnen niet zomaar. Een oorzaak voor de toegenomen steun in veel Westerse landen is de economische malaise en het inkomstenverlies van grote groepen in de middenklasse in de afgelopen decennia. De groeivooruitzichten zijn in verschillende landen te matig om dit op korte termijn te doen vergeten. Een andere oorzaak voor toenemend populisme, in Europa, is de vluchtelingencrisis. Deze versterkt om verschillende redenen anti-immigratie- en anti-EU-standpunten. Het is onwaarschijnlijk dat de vluchtelingenproblematiek snel naar de achtergrond verdwijnt. De kans is zelfs groter dat het probleem nog groeit aangezien de vluchtelingendeal met Turkije op losse schroeven staat en vanwege de aanhoudende of zelfs groeiende onrust in het Midden-Oosten.

Bijwerkingen monetair beleid mogelijk schadelijker dan positieve effecten

Ruim monetair beleid heeft de afgelopen jaren bijgedragen aan het herstel van de mondiale economie. Het is echter onwaarschijnlijk dat verdere monetaire verruiming de oplossing zal zijn voor de huidige beperkte mondiale economische groei. De zogenoemde transmissie van het monetaire beleid naar de reële economie werkt in economieën als Japan en het eurogebied namelijk verre van optimaal. Ook in China zijn de positieve effecten van verdere monetaire verruiming beperkt, maar daar vooral doordat de rentabiliteit van extra investeringen door staatsbedrijven en lokale overheden beperkt is. Opkomende markten in Azië hebben nog wel monetaire beleidsruimte, maar zij willen deze als buffer gebruiken bij (aanhoudende) tegenwind, waaronder de in aantocht zijnde beleidsrenteverhoging in de Verenigde Staten.

Ook is er vrijwel geen coördinatie meer tussen beleidsmakers wereldwijd. Met als gevolg dat beleidsmakers in verschillende landen elkaar continu proberen af te troeven met een lagere munt om de exportgroei op te stuwen, zonder uiteindelijk een blijvend resultaat van hogere economische groei. Het risico is behoorlijk dat langdurige voorzetting van de huidige monetaire beleidskoers danwel verdere verruiming de economie uiteindelijk meer schade berokkent dan dat deze baten oplevert.

De risico’s van de huidige monetaire beleidskoers

Figuur 2: Monetaire beleidsrentes dalen
Figuur 2: Monetaire beleidsrentes dalenBron: Macrobond

Inmiddels zijn de financiële markten, beleidsmakers en economieën verslaafd geraakt aan een almaar verder dalende rente (figuur 2). En met beleidstarieven al geruime tijd rond de nul en behoorlijk opgeblazen balansen van centrale banken zijn de risico’s op nieuwe zeepbellen en onevenwichtigheden groot. Uiteindelijk is dit beleid niet houdbaar, maar niemand heeft een draaiboek voorhanden hoe uit deze impasse te komen. Bovendien zorgt het ruime monetaire beleid, door de lage rentes, ervoor dat structurele groei-verhogende hervormingen worden uitgesteld, zoals in de eurozone en Japan. Deze lage rentes verkleinen namelijk de noodzaak voor politici om krachtig, doch op korte termijn mogelijk pijnlijk, economisch beleid te voeren.

In plaats van op hervormingen leunen beleidsmakers in verschillende delen van de wereld dus te veel op ruim monetair beleid. Dit is niet alleen weinig effectief, maar brengt ook risico’s met zich mee.

De blik vooruit: hoe nu verder?

De huidige groeivooruitzichten zijn dus matig. De economische groei is niet alleen laag in historisch perspectief, maar ook ontoereikend om voldoende inkomsten te genereren om inkomensongelijkheid en armoede in grote delen van de wereld terug te dringen, crisisverliezen van de middenklasse in het Westen snel goed te maken, de hoge werkloosheid in delen van Europa te doen afnemen en de schuldenberg in zuidelijke eurozonelidstaten en een aantal Aziatische opkomende markten substantieel te verlagen. Om de groei te stimuleren, zijn verschillende beleidsopties gewenst.

Op monetair terrein is een gecoördineerde beleidsaanpak noodzakelijk. Door een grote ‘mondiale herijking’ van het monetaire beleid kan de voortdurende neergang van rentes en de daaraan klevende risico’s een halt toe worden geroepen. Om een instorting van de economische groei te voorkomen, moet gelijktijdig begrotingsbeleid worden verruimd waar mogelijk, zoals in de eurozone. Zeker in landen met een groot en structureel overschot op de lopende rekening. Daarnaast kunnen beleidsmakers de potentiële groei opkrikken door arbeids- en productmarkten te hervormen en door meer focus aan te brengen op innovatie en technologische vooruitgang.

Naar de overzichtspagina van het Economisch Kwartaalbericht

Colofon

Het Economisch Kwartaalbericht is een uitgave van Kennis en Economisch Onderzoek van Rabobank en kwam mede tot stand in samenwerking met Financial Markets Research. De afsluitdatum van deze publicatie is 6 september 2016.

De in deze publicatie gepresenteerde visie is mede gebaseerd op gegevens uit door ons betrouwbaar geachte bronnen, waaronder Macrobond. Deze bronnen zijn op zorgvuldige wijze in onze analyses verwerkt. De economische groeivoorspellingen zijn gegenereerd met behulp van het werelddekkende econometrische structuurmodel NiGEM.

Overname van de inhoud met bronvermelding is toegestaan. Kennis en Economisch Onderzoek aanvaardt echter geen enkele aansprakelijkheid voor het geval dat de in deze publicatie neergelegde gegevens of prognoses onjuistheden bevatten.

Gebruikte afkortingen bronnen: CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek, OESO: Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, IMF: Internationaal Monetair Fonds, CPB: Centraal Planbureau, ECB: Europese Centrale Bank, BoE: Bank of England, BoJ: Bank of Japan, Fed: Federal Reserve.

Gebruikte afkortingen landen/regio's: VK: Verenigd Koninkrijk, VS: Verenigde Staten, JP: Japan, EZ: eurozone, AT: Oostenrijk; BE: België, DE: Duitsland, ES: Spanje, FI: Finland, FR: Frankrijk, GR: Griekenland, IE: Ierland, IT: Italië, NL: Nederland, PT: Portugal. 

Deze informatie kunt u ontvangen door een mail te sturen naar economie@rabobank.nl onder vermelding van ‘KEO Kennismail’. Hierdoor wordt u op de verzendlijst geplaatst van de gratis digitale nieuwsbrief van Kennis en Economisch Onderzoek die tenminste eens per maand uitkomt. In deze nieuwsbrief zijn links te vinden naar het Economisch Kwartaalbericht, maar ook naar alle andere publicaties van onze medewerkers.

Voor overige informatie kunt u bellen met Kennis en Economisch Onderzoek via tel. 030 - 2162666. U kunt ons ook bereiken op het volgende e-mailadres: economie@rabobank.nl

Eindredactie: Wim Boonstra

Redactie: Enrico Versteegh

Productiecoördinatie: Christel Frentz

Delen:
Auteur(s)
Maartje Wijffelaars
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 68740
Björn Giesbergen
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 62562

naar boven