RaboResearch - Economisch Onderzoek

Don’t shoot the messenger

Column

Delen:

ECB-president Mario Draghi begaf zich vorige week woensdag in het hol van de leeuw. De Duitse Bondsdag had hem uitgenodigd en de parlementariërs legden hem het vuur aan de schenen over het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank (ECB). De Duitse politiek is net als grote delen van de bevolking al langere tijd ontevreden over het ruime monetaire beleid van de centrale bank, dat volgens hen de spaarders schaadt. Beide partijen waren na afloop tevreden: Draghi had kunnen uitleggen hoe Duitsland ook profiteert van het huidige beleid en de parlementariërs konden “kritische geluiden” laten horen.

Probleem opgelost, zou u denken. Maar zo simpel ligt het helaas niet. Door druk uit te oefenen op de centrale bank ondermijnt de Duitse regering de onafhankelijkheid ervan. Minister van Financiën Schauble maakte het het meest bont door de opkomst van de populistische Alternative für Deutschland als een direct uitvloeisel te zien van de huidige lage rente. Op deze manier de geloofwaardigheid van de ECB aantasten werkt averechts; de centrale bank moet dan namelijk nog harder ingrijpen doordat haar instrumenten botter worden gemaakt.

Duitsland is altijd een voorvechter geweest van de politieke onafhankelijkheid van de centrale bank. De in de Duitse wet vastgelegde onafhankelijkheid van de Bundesbank van de politiek in combinatie met een stevig anti-inflatiemandaat is een gevolg van de hyperinflatie die het land in de jaren twintig van de vorige eeuw ontregelde. Het is dan ook vooral aan de Duitsers en in hun kielzog de Nederlanders te danken dat deze zaken ook stevig in het mandaat van de ECB zijn verankerd. Maar als de koers niet bevalt, lijkt dit principe ook in Duitsland minder heilig. Zo klaagden Duitse politici in de jaren zeventig over de in hun ogen te hoge rente en zelfs een paar maanden voor de invoering van de euro in 1999 wilde de Duitse minister van Financiën ironisch genoeg nog een lagere rente.

Dit betekent niet dat de kritiek op het gevoerde monetaire beleid geheel onterecht is, al is het beeld genuanceerd. Als spaarder krijgt u momenteel inderdaad een lagere nominale rente op uw spaarrekening. Maar door de lage inflatie is de reële rente nog altijd positief en zelfs hoger dan een paar jaar geleden. Dankzij de lage rente hoeft u als u een huis koopt minder hypotheekrente te betalen dan voorheen. Maar voor de dekkingsgraad van uw pensioenfonds is de lage rente een drama.

De lage rente is al een langdurig proces en zal de komende jaren waarschijnlijk aanhouden. Dit komt onder meer door vergrijzing van de bevolking, lagere economische groei en structureel minder vraag naar leningen. De ECB is dus deels de boodschapper van slecht nieuws en zeker niet de enige veroorzaker van de lage rentes. Dit neemt niet weg dat het totaalpakket aan maatregelen wel degelijk verstorend werkt en het voor banken veel lastiger maakt te opereren.

In een democratie moet ook een instelling die op afstand van de politiek is geplaatst verantwoording afleggen aan de samenleving. Zeker wanneer beleid (dat voor velen ondoorgrondelijk is) bestaat uit maatregelen die vrijwel iedereen raken, is het belangrijk dat de centrale bank verantwoording aflegt over dit gevoerde beleid. In een democratie is het parlement daarvoor een logische plek. In het geval van de eurozone is dit het Europees Parlement waar Draghi al met regelmaat verantwoording aflegt. Het is een goede zaak dat hij dat ook op uitnodiging doet in nationale parlementen.

Volgend jaar komt Draghi ook naar de Tweede Kamer in Nederland. Het is te hopen dat de Nederlandse politici hun huiswerk dan goed hebben gedaan. Het zou misplaatst zijn als zij, net als hun Duitse collega’s, Draghi de les lezen over het te voeren monetaire beleid. Zij kunnen zich beter richten op de vraag welke hervormingen en investeringen nodig zijn om onze economische groei veilig te stellen nu en in de toekomst.

Delen:
Auteur(s)
Daniël van Schoot
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
030 21 62666

naar boven