RaboResearch - Economisch Onderzoek

This article is also available in English

Duitsland: kortzichtig begrotingsbeleid werkt averechts

Conjunctuurbeeld

Delen:
  • De Duitse economie begon het jaar goed: de groei overtrof de verwachtingen in het eerste kwartaal van 2016
  • We verwachten dat de groei dit jaar in vergelijking met 2015 zal versnellen tot 1¾% en in 2017 zal vertragen naar 1½%
  • De verschuiving van de economie naar binnenlandse vraag zet door, mede dankzij gunstige arbeidsmarktontwikkelingen
  • Via investeringen en structurele hervormingen zijn er mogelijkheden om het Duitse potentieel verder te vergroten, maar gezien de federale verkiezingen in 2017 is dit onwaarschijnlijk

De Duitse economie begint het jaar veelbelovend

Duitsland is nog steeds een van de snelst groeiende economieën in de eurozone. De groei in het eerste kwartaal van 2016 van 0,7% op kwartaalbasis was een positieve verrassing. In het laatste kwartaal van 2015 was de groei 0,3%. Deze groei was vooral te danken aan de binnenlandse vraag. Dit wijst erop dat Duitse huishoudens meer willen consumeren, bedrijven meer willen investeren en de economie minder afhankelijk wordt van de export. De huishoudens profiteren nog steeds van de stijging in het reëel besteedbare inkomen, veroorzaakt door de gunstige arbeidsmarkt. Wat betreft de handel slaagde de belangrijke Duitse productiesector erin meer te exporteren. Toch was de bijdrage van de netto-export nog steeds enigszins negatief, doordat de import dankzij hogere consumentenbestedingen steeg.

Figuur 1: Sterke start van 2016
Figuur 1: Sterke start van 2016Bron: Destasis
Tabel 1: Kerngegevens Duitsland
Tabel 1: Kerngegevens DuitslandBron: NiGEM, Rabobank

Groei blijft robuust, maar er is ook sprake van tegenwind

Naar verwachting zal de economische groei gedurende 2016 aanhouden, zij het op een iets lager niveau. Na de lage uitkomsten in maart en april herstelden de economische vertrouwensindices van de Europese Commissie en het Duitse IFO zich in mei en juni aanzienlijk (figuur 2). Maar zij laten nog steeds een vertraging in de groei zien. De inkoopmanagersindex voor de industrie bereikte in juni het hoogste punt in twee jaar. De investeringen profiteerden van de almaar grotere bezettingsgraad. De werkloosheid is ongekend laag (4,2% in mei), waardoor het consumentenvertrouwen en de werkgelegenheid verbeteren. Dit is gunstig voor de consumptie. Deze indicatoren beslaan echter wel de periodes voorafgaand aan het Brexit-referendum in het VK. Een ander positief teken is dat de werkloosheid in Oost-Duitsland blijft convergeren naar het niveau van West-Duitsland (figuur 3). Hoewel het BBP per hoofd van de bevolking in Oost-Duitsland slechts 70% van dat van West-Duitsland is, is de netto-migratie van oost naar west na jaren eindelijk afgenomen.

Figuur 2: Indices wijzen op aanhoudende maar geringere groei in het tweede kwartaal
Figuur 2: Indices wijzen op aanhoudende maar geringere groei in het tweede kwartaalBron: EC, IFO, Macrobond, Rabobank
Figuur 3: Werkloosheidscijfers Oost- en West-Duitsland convergeren
Figuur 3: Werkloosheidscijfers Oost- en West-Duitsland convergerenBron: Destasis
Opmerking: Nationale definitie van werkloosheid
Figuur 4: Reëel inkomen in Duitsland stijgt nog steeds
Figuur 4: Reëel inkomen in Duitsland stijgt nog steedsBron: Destasis, Rabobank

Door de onzekerheid en terugval op de belangrijkste exportmarkten van Duitsland (bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk na de resultaten van het EU-referendum) zal de exportgroei waarschijnlijk afnemen vergeleken met het hoge niveau in de eerste kwartalen. Daarnaast zal de tijdelijke impuls van het lage inflatieniveau, waardoor het reële inkomen is gestegen (figuur 4), naar verwachting in de tweede helft van dit jaar verdwijnen. Dit omdat de inflatie weer snel zal terugkeren op het niveau van ongeveer 1% vanwege het basiseffect van stijgende energieprijzen. Dit zorgt voor een vertraging in de groei van de consumentenbestedingen. We verwachten dat de reële groei van het BBP in 2016 uitkomt op 1¾% en in 2017 op 1½% (tabel 1), vooral dankzij de binnenlandse vraag. In deze prognose is de invloed van het besluit van het VK om de EU te verlaten nog niet meegenomen.

Duitslands obsessie met het begrotingsevenwicht gaat ten koste van groei

De federale overheid van Duitsland heeft in 2015 voor het tweede jaar op rij een begrotingsoverschot behaald. 2015 was ook het eerste jaar dat de Duitse overheid op alle niveaus een overschot noteerde, waardoor het begrotingsoverschot steeg tot 0,7% (figuur 5). De overheid heeft derhalve voldoende ruimte in de begroting om de economie te stimuleren met investeringen in verouderde (digitale) infrastructuur en onderwijs.

Figuur 5: De Duitse overheid heeft op alle fronten een begrotingsoverschot
Figuur 5: De Duitse overheid heeft op alle fronten een begrotingsoverschotBron: Destasis, Rabobank

Ook is er nu gelegenheid om hervormingen door te voeren op de arbeidsmarkt (verhoging van de pensioenleeftijd, integratie van vrouwen en immigranten in de beroepsbevolking) en in de vastgeroeste dienstensector. Zoals wij al eerder aangaven zou dit het groeipotentieel van Duitsland kunnen vergroten door de productiviteitsgroei en de beroepsbevolking te vergroten. Het positieve uitstralingseffect dat fiscale stimuleringsmaatregelen zou hebben op andere landen in de eurozone is eveneens aanzienlijk zoals we in juni lieten zien. Er is helaas weinig reden om aan te nemen dat Duitsland een andere koers zal varen na vele jaren van zelfgenoegzaamheid en gebrek aan hervormingen, vooral vanwege de aanstaande federale verkiezingen in oktober 2017 en de politieke obsessie om het begrotingsevenwicht te handhaven. De overheid zal daarnaast ook iets van het begrotingsoverschot moeten gebruiken voor de recent gearriveerde immigranten.

Delen:
Auteur(s)
Daniël van Schoot
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
088 726 7864

naar boven