RaboResearch - Economisch Onderzoek

Bewogen start van het jaar

Economisch commentaar

Delen:
  • Spanningen tussen Saoedi Arabië en Iran lopen op, hoewel directe macro economische impact vooralsnog beperkt is
  • Indirect kan voorgaande de huidige vluchtelingencrisis in Europa verergeren
  • Chinese beurzen gaan onderuit, maar dit zegt weinig nieuws over de staat van de reële economie
  • Daarentegen zijn een zwakke diensten inkoopmanagersindex en een sterke val van China haar deviezen in december wel zorgelijk  

Oplopende spanningen tussen Saoedi Arabië en Iran

Het jaar is maar net begonnen of nieuwe risico’s dienen zich al aan. Een die in het oog springt is dat spanningen tussen Iran en Saoedi Arabië weer zijn opgelopen. Onlangs heeft Saoedi Arabië 47 gevangenen geëxecuteerd, waaronder ook de sjiitische geestelijke Nimr Baqir al-Nimr. De executie heeft tot protesten van Sjiieten geleid. Vanuit een geopolitiek perspectief zijn deze spanningen slechts het resultante van reeds bestaande problemen tussen Saoedi Arabië (voornamelijk Soennitisch) en Iran (voornamelijk Sjiitisch). Saoedi Arabië ziet namelijk zijn hegemonie in de regio bedreigd worden door de economische opkomst van Iran, mede omdat internationale sancties tegen Iran in februari dit jaar opgeheven zullen worden. Aangezien de lage olie prijzen Saoedi Arabië ook nog eens financieel onder druk zetten, probeert het land zijn macht te verdedigen. Het land heeft bijvoorbeeld steeds hogere olieprijzen nodig om haar overheidsuitgaven te bekostigen (Figuur 1). Gegeven de betrokkenheid van de twee machten bij conflicten in het Midden Oosten, zal hun toenemende rivaliteit zich vertalen naar meer spanningen en instabiliteit in de regio en zou het ook gevolgen voor Europa kunnen hebben (zie hieronder).

Directe invloed op wereldeconomie is beperkt

Spanningen tussen Iran en Saoedi Arabië zullen slechts beperkte directe invloed hebben op de groei van de wereldeconomie. Beide landen zijn namelijk relatief kleine economische spelers op het wereldtoneel, samen goed voor slechts 2.7% van het wereld BBP.

Voor wat betreft de wereldhandel is het vooral belangrijk dat de spanningen er niet toe leiden dat het opheffen van sancties tegen Iran in gevaar komt. Het opheffen van deze sancties zal namelijk een economische impuls geven aan het land (Hayat, 2015) en daar kunnen Iran’s handelspartners (Verenigde Arabische Emiraten en Turkije) van profiteren. Ook exporteurs van kapitaal goederen zoals Duitsland kunnen profiteren omdat Iran (als gevolg van haar isolement) kampt met een tekort aan infrastructuur en verouderde kapitaalgoederen. Dergelijke impulsen liggen ook in de groeiverwachtingen besloten. Echter, als Iran zich uit de tent laat lokken door Saoedi Arabië en handelt op de toenemende spanningen (bijvoorbeeld door toch door te gaan met het verrijken van uranium) zal er een snap-back clausule intreden. Deze clausule herstelt automatisch alle sancties op Iran en vormt het grootse risico voor bedrijven en landen die hun ogen hebben gericht op het open gaan van Iran’s handelspoorten. En daarmee dus ook voor de welkome economische impulsen.

Maar mogelijk wel indirecte effecten

Een belangrijke macro-economische invloed van stijgende spanningen tussen Iran en Saoedi Arabië zou het effect op olieprijzen kunnen zijn. Olieprijzen beïnvloeden namelijk koopkracht, wisselkoersen en via inflatie(-verwachtingen) ook het monetair beleid in veel landen (Hayat, 2015). Historisch hebben geopolitieke spanningen in het Midden Oosten geleid tot stijgingen in de olieprijs. Echter, de lichte stijging die de olieprijzen zagen toen het nieuws bekend werd, is teniet gedaan door andere factoren die de olieprijs neerwaarts drijven, bijvoorbeeld zorgen over de Chinese economie deze week. De belangrijkst structurele factor is dat er momenteel mondiaal meer olie wordt geproduceerd dan geconsumeerd. Wij verwachten dan ook dat overproductie en historische hoge voorraden de olieprijzen voorlopig laag zullen houden (Dumitru et al., 2015) en in lijn hiermee ook inflatie in westerse landen zullen blijven drukken.

Geopolitiek zullen spanningen tussen Soennitische en Sjiitische partijen in het hele Midden Oosten toenemen en dat maakt een resolutie voor het conflict in Syrië – in feite een proxy oorlog tussen de twee regionale machten – nog lastiger. En dat kan gevolgen hebben voor Europa. Namelijk, de vluchtelingen crisis (een direct gevolg van het conflict in Syrië) voedt het toch al toenemende protectionisme en nationalisme in Europa. Zes Schengen landen hebben bijvoorbeeld al grenscontroles ingevoerd in reactie op de vluchtelingenstroom. Zulke protectionistische maatregelen verstoren handel en verhogen transactiekosten, en dat kan de economische activiteit in Europa raken.

Figuur 1: Hogere olieprijs nodig voor uitgaven
Figuur 1: Hogere olieprijs nodig voor uitgavenBron: Deutsche Bank, IMF
Figuur 2: Olieprijzen reageren nauwelijks
Figuur 2: Olieprijzen reageren nauwelijksBron: ICE, OPEC

Elders in de wereld: Chinese beurzen dalen weer

Verder is in China de beursindex tot 2 keer toe sterk (7%) gedaald deze week, wat de net ingestelde ‘circuit breakers’ in het leven riep en tot een halt van handel leidde. De daling wakkerde wederom zorgen aan over de stand van de Chinese economie. Beursontwikkelingen in China zijn geen goede indicator van de stand van de economie. Maar de terugval van de diensten inkoopmanagersindex in december is wel een lichte punt van zorg, dat zwaarder kan gaan wegen als het de komende tijd door andere data over de dienstensector wordt bevestigd. Verder is de sterke val van China’s buitenlandse reserves in december (met 108mld dollar) zorgelijk omdat zou kunnen aangeven dat China’s kapitaalcontroles minder effectief worden, wat tot financiële instabiliteit zou kunnen leiden. Aangezien de Chinese economie goed is voor 17% van de wereldeconomie, hebben negatieve ontwikkelingen in haar economische vooruitzichten gevolgen voor de hele regio en voor de mondiale economische vooruitzichten.

Delen:
Auteur(s)
Alexandra Dumitru
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 60441
Raphie Hayat
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 51295

naar boven