RaboResearch - Economisch Onderzoek

Afbouwen Iraanse sancties: kansen voor ondernemers, risico’s voor ondernemers én banken

Economisch commentaar

Delen:
  • Sinds 16 januari zijn een deel van de economische en financiële sancties van de EU en de VS jegens Iran opgeheven
  • Dit betekent echter niet dat de situatie weer was zoals voor 2011; door het in stand blijven van de Amerikaanse sancties blijven er grote drempels bestaan bij transacties met Iran
  • Desalniettemin biedt het afbouwen van de (Europese) sancties kansen voor Europese ondernemers: Zij zullen weer goederen of diensten aan Iran kunnen leveren en waarschijnlijk zullen banken op termijn het betalingsverkeer met Iran weer opstarten
  • Naast sanctie gerelateerde risico’s blijft Iran sowieso een zeer risicovol land om zaken mee te doen

Sinds 16 januari zijn de economische en financiële sancties tegen Iran ten dele opgeheven. In juli 2015 is hiervoor het grondwerk gelegd met het sluiten van akkoord tussen Iran enerzijds en Verenigde Staten, China, Rusland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland anderzijds. In het akkoord, het “Comprehensive Joint Plan of Action” (JCPOA), committeert Iran zich aan een aantal maatregelen omtrent haar nucleaire programma. De belangrijkste maatregelen richten zich op het beperken van de nucleaire capaciteit door afbouw van voorraden van uranium en zwaar water en het onmogelijk maken van verrijking tot plutonium, de basis van atoomwapens. In ruil zullen de VS en de EU hun sancties afbouwen. 

Tijdslijnen afbouwen sancties

Tabel 1 laat de tijdslijn van de huidige ontwikkelingen zien. In oktober was de zogenaamde ‘Adoption Day’, waarop de VS en de EU het wettelijk mogelijk hebben gemaakt om sancties te laten vervallen als Iran zich aan de bepalingen in de JCPOA houdt. Sinds Juli is Iran ook bezig om te voldoen aan alle maatregelen van het Internationaal Atoomenergieagenstchap (IAEA). Nu de VN Veiligheidsraad haar fiat heeft gegeven aan het oordeel van de IAEA zijn we bij ‘Implementation Day’ aangeland. De EU en de VS zijn verplicht om nu op hun beurt de economische en financiële sancties jegens Iran af te bouwen. Op termijn zullen daardoor de volgende handelingen voor Europese bedrijven weer mogelijk worden:

  • Betalingsverkeer tussen Iran en de EU (vooralsnog zonder dollars) .
  • ECA[1] kredietexportverzekeringen voor exporten naar Iran worden weer wettelijk mogelijk[2].
  • Import van Iraanse olie en gas door EU (vooralsnog niet dollars afgerekend).
  • Export van olie en gas technologie, schepen, aluminium en staal naar Iran vanuit EU.
  • Toegang van Iraanse cargo vliegtuigen op vliegvelden in EU.

Verder blijven beperkingen op de export van nucleaire grondstoffen en diensten van kracht tot ‘Transition Day’. Deze overgang vind uiterlijk na acht jaar plaats maar eerder als de IAEA de conclusie trekt dat Irans nucleaire materiaal in vreedzaam activiteiten blijft.

In de JCPOA is sprake van een snap-back clausule: Mocht Iran zich volgens een door beide partijen aangewezen arbiter niet aan de afspraken onder het JCPOA houden, dan kunnen de sancties gemakkelijk weer opnieuw worden ingesteld. Dit geeft grote risico’s voor partijen geld uitlenen of goederen op krediet geven aan een Iraanse tegenpartij.

Voetnoten
[1] ECA staat voor Export Credit Agency. De meeste landen hebben een publieke exportkredietverzekeraar die politieke en commerciële risico’s verzekerd voor exporterende bedrijven en zo export bevordert. De Nederlandse ECA is Atradius Dutch State Business.

[2] Of ECA’s daadwerkelijk bereidt zullen zijn om politieke en commerciële risico’s in Iran te verzekeren zal afhangen van de risico afweging van individuele ECA’s. Voor meer informatie over de positie van Atradius zie Positie Atradius Iran

Sancties VS blijven van kracht

Verder zal de VS zal beduidend langzamer zijn in het afbouwen van de sancties. Vooralsnog blijft het verboden voor Amerikaanse burgers en entiteiten (lees: bedrijven) om handel te drijven met Iran. Ook mag de dollar vooralsnog niet gebruikt worden in transacties met Iran, ook niet als het Europese dan wel Nederlandse bedrijven betreft.

Tabel 1: Tijdslijnen opheffen sancties
Tabel 1: Tijdslijnen opheffen sanctiesBron: Washington Post, Eurasia

Kansen voor Nederlandse ondernemers

Figuur 1: Terugval NL’se export na sancties
Figuur 1: Terugval NL’se export na sanctiesBron: IMF, Wereld Bank, Rabobank

Ondanks deze risico’s en moeilijkheden lijkt geen gebrek aan interesse bij ondernemers voor Iran; Afgelopen zomer zijn zowel de Duitse minister van Economische Zaken Sigmar Gabriel als de Franse Minister van Buitenlandse zaken met delegatie naar Iran afgereisd. In November is Henk Kamp, Minister van Economische Zaken, afgereisd naar Iran met zestig Nederlandse bedrijven in zijn kielzog. Door een terugval in investeringen in Iran na het implementeren van de EU sancties liggen er kansen om kapitaalgoederen te leveren. Ook investeringen in olie en gas hebben een tijd stilgelegen en lange tijd mochten bijvoorbeeld geen schepen aan Iran worden verkocht. We zien dat Nederlandse export sinds de sancties ruim 40% is afgenomen tussen 2011 en 2014. We zien ook dat de export naar Iran sterk samenhangt met de BBP groei van het land. Als Iran fors zou groeien na opheffing van de sancties, dan zou dit kunnen leiden tot extra exportgroei vanuit Nederland.

Figuur 2: Terugval in investeringen biedt kansen
Figuur 2: Terugval in investeringen biedt kansenBron: Wereld Bank, Rabobank
Figuur 3: Slechte scores Iran op governance
Figuur 3: Slechte scores Iran op governanceBron: Wereldbank, Rabobank

Sancties zijn niet het enige risico

Ook voordat de Europese sancties van kracht werden, was Iran al een risicovol land om zaken mee te doen. In 2009 was nog 80% van de Iraanse economie in handen van de staat, de bankensector incluis. Wanneer private belangen ingaan tegen belangen van staatsbedrijven is er daardoor een risico dat de wetgever (of rechter) de kant van het staatsbedrijf kiest. Op de governance indicatoren van de Wereldbank scoort Iran op alle onderdelen (ver) onder het wereldgemiddelde (figuur 3). Op de Ease of Doing Business Index staat het land op plaats 118 (van 189) en Corruption Perceptions Index staat Iran op plaats 136 van de 175.

Het is echter ook denkbaar dat Iran, nu het de komende jaren in de spotlight staat, haar best zal doen om goed gedrag te tonen. Dit is wel noodzakelijk als het land de nodige buitenlandse investeringen wil aantrekken om de productieve capaciteit weer op peil te brengen.

Met alle genoemde risico’s zal de tijd leren of exporteurs en investeerders met hetzelfde elan actief worden in Iran als waarmee ze op handelsmissie zijn gegaan afgelopen jaar en of banken überhaupt betalingsverkeer zullen faciliteren gezien de omvangrijke risico’s met het van kracht blijven van de Amerikaanse sancties.

Delen:
Auteur(s)
Jurriaan Kalf
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
088 726 7864

naar boven