RaboResearch - Economisch Onderzoek

Duitsland: risico’s voor Merkel én voor de groei nemen toe

Conjunctuurbeeld

Delen:
  • De Duitse economie groeide slechts matig in het derde kwartaal
  • Toch verwachten we voor 2016 een positief vierde kwartaal en een groei van 1,8 procent dit jaar
  • Oplopende inflatie vreet aan de besteedbare inkomens van huishoudens waardoor we volgend jaar een lagere groei van 1,4 procent verwachten
  • Door jaren aan achterstallig onderhoud stapelen de risico’s voor de Duitse economie en bondskanselier Merkel zich op

Economische groei in derde kwartaal valt tegen

De Duitse economie groeide in het derde kwartaal met een ietwat tegenvallende 0,2 procent kwartaal-op-kwartaal (bbp-volumegroei). Zelfs de Italiaanse economie groeide sneller met 0,3 procent (k-o-k). Het magere resultaat kwam vooral door een tegenvallende uitvoergroei en tegenvallende investeringen (figuur 1). De eerste valt vooral te verklaren door een ongunstige externe omgeving. Ook waren er (extra) veel vakantiedagen in deze periode die roet in het eten gooiden van de Duitse producenten. Voor het vierde kwartaal zien de verwachtingen er alweer een stuk rooskleuriger uit, ook te zien in een flinke opwaartse beweging van de IFO producentenvertrouwensindicator sinds oktober (figuur 2).

Figuur 1: Vooral de uitvoer en de investeringen laten het afweten
Figuur 1: Vooral de uitvoer en de investeringen laten het afwetenBron: Destasis, Rabobank
Figuur 2: Gunstige economische vooruitzichten voor het vierde kwartaal
Figuur 2: Gunstige economische vooruitzichten voor het vierde kwartaalBron: IFO, Destasis, Rabobank
Tabel 1: Kerngegevens Duitsland
Tabel 1: Kerngegevens DuitslandBron: NiGEM, Rabobank

Deze vertrouwenscijfers dateren nog wel van voor de terroristische aanslag op de kerstmarkt in Berlijn op 19 december (zie beneden). Daarmee verwachten wij een groei te kunnen noteren van 1,8 procent in 2016 (tabel 1).

Risico’s voor economische groei in 2017 stapelen zich op…

Terwijl Duitsland economisch waarschijnlijk klinkend het jaar afsluit, zijn de vooruitzichten voor 2017 minder gunstig. De arbeidsmarkt raakt weliswaar steeds meer gespannen waardoor de werkloosheid volgend jaar wellicht zelfs onder de 4 procent zakt. Tegelijkertijd neemt het tempo van de daling wel af en lijkt een werkeloosheidsniveau van rond de 4,0 procent het maximaal haalbare voor de Duitse economie. Het bijzondere is dat de immer oplopende vacaturegraad (figuur 3) zich maar niet vertaalt in hardere nominale loonstijgingen. Die blijven maar rond de 2 procent schommelen. Waarschijnlijk komt dit doordat werkgevers geen prikkel hebben om te concurreren op lonen omdat de kosten van werkloosheid op de Duitse arbeidsmarkt grotendeels bij de werknemer liggen. De gebrekkige loonstijgingen moeten we dan ook niet in de economie zoeken maar in overheidsbeleid. De inflatie neemt in de eerste helft van 2017 naar verwachting sterk toe (van 0,8 procent (jaar-op-jaar) in november, figuur 4) en dit holt de besteedbare inkomens uit. Hiermee komt de gestage groei van de consumentenbestedingen van de afgelopen jaren sterk onder druk te staan. En dit is nog afgezien van de politieke risico’s in de directe buurlanden en ook Duitsland zelf. Een depreciatie van de euro vis-a-vis de dollar (het Trump-effect) is wel een licht plusje voor Duitse exporteurs, die 10 procent van hun uitvoer naar de VS sturen. Per saldo zien we de groei volgend jaar afzwakken naar 1,4 procent.

Figuur 3: Duitse arbeidsmarkt blijft gespannen
Figuur 3: Duitse arbeidsmarkt blijft gespannenBron: Destasis, Eurostat, Rabobank
Figuur 4: Inflatie gaat rap verder stijgen in de eerste helft van 2017
Figuur 4: Inflatie gaat rap verder stijgen in de eerste helft van 2017Bron: Eurostat

Druk op Merkel wordt alsmaar groter

Na de aanslag op de Berlijnse kerstmarkt zwol de kritiek op Merkels asiel- en vluchtelingenbeleid opnieuw aan. Een eerste peiling na de aanslag laat een verdere groei zien van de rechts-populistische Alternative für Deutschland (figuur 5). Deze lijkt in de peilingen nu zelfs de derde partij te worden. Ironisch genoeg wordt een nieuwe zwart-rode CDU-SPD-coalitie hierdoor wel waarschijnlijker aangezien zij door deze ontwikkeling steeds meer op elkaar zijn aangewezen. De Duitse federale verkiezingen zijn nog ver weg (september 2017), maar zeker lijkt dat de AfD de Duitse kiesdrempel van 5 procent gaat halen en een permanente druk op Merkel zal uitoefenen. Voor 2017 betekent dit nog voorzichtiger beleid en geen economische hervormingen, ook niet op Europees vlak. Dit vormt dan weer een risico voor de economische groei in de eurozone als geheel en in Duitsland specifiek.

Figuur 5: Merkels partij nog veruit de grootste in de peilingen
Figuur 5: Merkels partij nog veruit de grootste in de peilingenBron: INSA

Een belangrijk deel van de kritiek op haar economisch beleid heeft Merkel overigens geheel aan zichzelf te danken. In de afgelopen elf jaar dat zij aan de macht is geweest, heeft de Duitse regering namelijk geen enkele economische hervorming van betekenis doorgevoerd. Sterker nog, eerdere hervormingen zijn stapje voor stapje door haar en Schäuble teruggedraaid onder een alles overkoepelende obsessie voor stabiliteit en een zwarte nul op de overheidsbegroting.

Delen:
Auteur(s)
Daniël van Schoot
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
030 21 62666

naar boven