RaboResearch - Economisch Onderzoek

Verenigde Staten: weer op koers

Economisch Kwartaalbericht

Delen:
Deze publicatie is verouderd. Bekijk de recentste editie

Naar de overzichtspagina van het Economisch Kwartaalbericht

  • Economie komt na moeizaam eerste kwartaal weer op gang
  • De werkloosheid is gedaald naar ‘normaal’ niveau
  • Inflatie en loongroei zijn nog altijd laag
  • Eerste renteverhoging ligt in het verschiet, maar Fed zal rustig aan doen

De Amerikaanse economie is na een moeizaam eerste kwartaal weer op gang gekomen. De werkloosheid is inmiddels zo ver gedaald dat de centrale bank de beleidsrente nog voor het einde van het jaar wil verhogen.

Na een moeizame start…

De Amerikaanse economie kwam dit jaar maar moeilijk op gang. In het eerste kwartaal hinderden extreem winterweer en havenstakingen aan de westkust de economische bedrijvigheid. Bovendien ondermijnde de appreciatie van de dollar de concurrentiepositie van Amerikaanse bedrijven op de internationale markten. Het was dan ook niet verwonderlijk dat de export daalde. De slechtere uitvoerperspectieven maakten het voor bedrijven ook minder aantrekkelijk om te investeren in uitbreiding van hun productiecapaciteit. Dit gold helemaal voor de energiesector die te maken had met een sterk gedaalde olieprijs. De bedrijfsinvesteringen lieten in het eerste kwartaal dan ook een matige groei zien. Ook de groei in de consumptie van huishoudens was teleurstellend. Een lichtpuntje was dat de investeringen in woningen gestaag bleven doorgroeien. De trage start van de economie zorgde er ook voor dat de Fed afzag van een renteverhoging in juni, waar de centrale bank toch lange tijd op af leek te koersen. Niet alleen was de economische groei traag in het eerste kwartaal, maar ook was er grote onzekerheid over de juistheid van de eerste schattingen van het BBP-cijfer. Aanvankelijk leek de economie in het eerste kwartaal zelfs te zijn gekrompen, maar na de verbeterde seizoenscorrecties in de BBP-cijfers bleek de schade toch mee te vallen. Overigens hebben wij het vermoeden dat de problemen met de seizoenscorrecties nog niet geheel zijn opgelost, waardoor we volgend jaar mogelijk opnieuw met dezelfde onzekerheid zullen worden geconfronteerd.

Figuur 1: Bedrijfsinvesteringen onder druk
Figuur 1: Bedrijfsinvesteringen onder drukBron: Macrobond
Tabel 1: Macro-economische kerngegevens VS
Tabel 1: Macro-economische kerngegevens VSBron: Macrobond, Rabobank

… is de Amerikaanse economie weer op gang gekomen

In het tweede kwartaal is de economie echter weer op gang gekomen, vooral door een aantrekkende groei in de consumptie van huishoudens. Ook de netto export leverde weer een positieve bijdrage, zij het miniem. De investeringen in woningen lieten echter een vertraging zien en de bedrijfsinvesteringen krompen zelfs. De zwakke groei van de buitenlandse afzetmarkten en de dure dollar hebben een ontmoedigende werking op de investeringen van exporterende bedrijven. Bovendien lijkt een duurzaam herstel van de olieprijs steeds verder weg waardoor investeringen in de energiesector steeds minder aantrekkelijk zijn geworden. Hiermee is de economische groei in het tweede kwartaal ronduit onevenwichtig te noemen: de consumptie van huishoudens groeit, terwijl de bedrijfsinvesteringen krimpen. De binnenlandse economie is dus weer op gang gekomen, maar het buitenland zorgt voor fikse tegenwind. Bovendien is de in het binnenland gegenereerde economische groei verre van uitbundig. Na de Grote Recessie lijkt Amerika op een lager groeipad terecht te zijn gekomen. De binnenlandse dynamiek is voldoende om het herstel van de eigen economie voort te zetten (tabel 1), maar onvoldoende om de rest van de wereld op sleeptouw te nemen.

Gedaalde werkloosheid reden voor monetaire verkrapping…

De tegenwind uit het buitenland is ook zichtbaar in de werkgelegenheidsgroei in de industrie en de mijnbouw. Maar aangezien de meeste banen toch al in de dienstensector werden gegenereerd, is de totale banengroei in de Verenigde Staten goed overeind gebleven. Hierdoor blijft de werkloosheid gestaag afnemen (figuur 2). In oktober 2010 piekte zij nog op 10,0%, maar in juli 2015 was dit inmiddels gereduceerd tot 5,3%, dicht bij de 5,0-5,2% die de Fed als ‘normale werkloosheid’ op de lange termijn ziet. Dit verklaart ook waarom de centrale bank dit jaar de beleidsrente wil gaan verhogen. Sinds 2008 hanteert de Fed hiervoor een ‘target range’ van 0,00% tot 0,25%. Hoewel de Amerikaanse economie na de Grote Recessie van 2008-2009 niet meer in een nieuwe recessie terecht is gekomen, was de werkloosheid zo hoog dat de centrale bank het niet verantwoord vond om af te stappen van het extreem ruime rentebeleid. Er is zelfs een aantal aankoopprogramma’s van obligaties uitgevoerd om de lange rentes nog een extra zet omlaag te geven. Maar nu de werkloosheid in de buurt van het gewenste niveau is gekomen, wil de centrale bank het monetaire beleid gaan verkrappen.

… maar in een bescheiden tempo

Dit zal overigens niet in een hoog tempo gebeuren. Een stabiel rentepad van een kwartje verhoging per beleidsraadsvergadering zoals in 2004-2006 zit er niet in. Het officiële werkloosheidscijfer (‘U3’) mag dan wel weer in de buurt van normale niveaus zijn gekomen, ruimere maatstaven voor de werkloosheid zijn nog aan de hoge kant. Twee belangrijke vormen van onderbenutting van het arbeidspotentieel die buiten de definitie van werkloosheid vallen, zijn ‘ontmoedigde mensen’ en onvrijwillige deeltijdwerkers. De eerste groep wordt door het Amerikaanse bureau voor de arbeidsstatistiek niet als werkloos gezien omdat ze niet recent hebben gesolliciteerd. Deze groep heeft in het niet verre verleden wel naar een baan gezocht, maar de hoop na vele teleurstellingen opgegeven. Als de situatie op de arbeidsmarkt echter verder verbetert, wagen zij mogelijk een nieuwe poging. De tweede groep heeft een deeltijdbaan, maar zou graag langer willen werken. Beide groepen vormen een onbenut arbeidspotentieel dat niet wordt gemeten in het officiële werkloosheidscijfer. De ruimere maatstaf die deze groepen wel meerekent, is de ‘onderbenutting van mensen’ (underemployment rate, U6). Dit cijfer staat nog ruim boven de 10%. Volgens onze inschatting is een cijfer van 9,0-9,3% normaal te noemen. Dit betekent dat er meer ruimte op de arbeidsmarkt is dan de officiële werkloosheid suggereert. Het gevolg is dat er nog weinig loondruk is: het gemiddelde uurloon stijgt jaar-op-jaar met ongeveer 2%, terwijl 3-4% normaal is. Daarom heeft de Fed ook weinig reden om nu heel hard op de rem te trappen. We verwachten dan ook slechts een paar renteverhogingen per jaar in de komende jaren.

Figuur 2: Werkloosheid is gedaald
Figuur 2: Werkloosheid is gedaaldBron: Macrobond
Figuur 3: Inflatie tijdelijk laag door olieprijsdaling
Figuur 3: Inflatie tijdelijk laag door olieprijsdalingBron: Macrobond

Fed dicht bij eerste renteverhoging

De meningen over hoeveel onderbenutting er nog precies is, verschillen binnen de beleidsraad van de Fed. Maar wel is er een brede consensus dat er bijna voldoende vooruitgang is geboekt om de beleidsrente nog voor het einde van het jaar te verhogen. Daarom houden de financiële markten zich bezig met de vraag of de eerste renteverhoging in september of in december zal plaatsvinden. 

Figuur 4: Einde extreem lage beleidsrente in zicht
Figuur 4: Einde extreem lage beleidsrente in zichtBron: Macrobond

Gemakshalve wordt ervan uitgegaan dat de beleidsraadsvergadering in oktober hiervoor niet geschikt is, omdat er geen persconferentie aan is gekoppeld. Voorzitter Janet Yellen heeft deze indruk overigens onbedoeld bevestigd tijdens de persconferentie in juni. Hoewel de arbeidsmarkt lijkt te voldoen aan de eisen van de centrale bank is de inflatie nog altijd bijzonder laag (figuur 3). De vraag is of de meerderheid van de beleidsraad er in september al voldoende vertrouwen in heeft dat de inflatie weer in de richting van de doelstelling van 2% terugkeert. Dalingen in de olieprijs in de afgelopen maanden en de devaluatie van de Chinese munt hebben de twijfels hierover aangewakkerd. De recente krimp in de bedrijfsinvesteringen is een bijkomende bron van zorg, zeker ook omdat deze deels wordt veroorzaakt door de sterke dollar, een reflectie van de op handen zijnde monetaire verkrappingscyclus van de Fed (figuur 4). Op het moment van schrijven houden wij weliswaar rekening met een eerste renteverhoging in september, maar dichten we december toch een iets grotere kans toe.

Naar de overzichtspagina van het Economisch Kwartaalbericht

Colofon

Het Economisch Kwartaalbericht is een uitgave van Kennis en Economisch Onderzoek van Rabobank en kwam mede tot stand in samenwerking met Financial Markets Research.

De in deze publicatie gepresenteerde visie is mede gebaseerd op gegevens uit door ons betrouwbaar geachte bronnen, waaronder Macrobond. Deze bronnen zijn op zorgvuldige wijze in onze analyses verwerkt. De economische groeivoorspellingen zijn gegenereerd met behulp van het werelddekkende econometrische structuurmodel NiGEM.

Overname van de inhoud met bronvermelding is toegestaan. Kennis en Economisch Onderzoek aanvaardt echter geen enkele aansprakelijkheid voor het geval dat de in deze publicatie neergelegde gegevens of prognoses onjuistheden bevatten.

Gebruikte afkortingen bronnen: CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek, ONS: Office of National Statistics, OECD: Organisation for Economic Co-operation and Development, IMF: Internationaal Monetair Fonds, CPB: Centraal Planbureau

Gebruikte afkortingen landen: VK: Verenigd Koninkrijk, VS: Verenigde Staten, EZ: Eurozone, IE: Ierland, AT: Oostenrijk, BE: België, DE: Duitsland, NL: Nederland, FI: Finland, PT: Portugal, ES: Spanje, IT: Italië, FR: Frankrijk, GR: Griekenland.

Gebruikte afkortingen valuta: CNY: Chinese yuan,  IDR: Indonesische roepia, INR: Indiase roepie, MYR: Maleisische ringgit, KRW: Zuid-Koreaanse won.

Deze informatie kunt u ontvangen door een mail te sturen naar economie@rn.rabobank.nl onder vermelding van ‘KEO Kennismail’. Hierdoor wordt u op de verzendlijst geplaatst van de gratis digitale nieuwsbrief van Kennis en Economisch Onderzoek die tenminste eens per maand uitkomt. In deze nieuwsbrief zijn links te vinden naar het Economisch Kwartaalbericht, maar ook naar alle andere publicaties van onze medewerkers.

Voor overige informatie kunt u bellen met Kennis en Economisch Onderzoek via tel. 030 - 2162666. U kunt ons ook bereiken op het volgende e-mailadres: economie@rn.rabobank.nl

Eindredactie: 
Allard Bruinshoofd, hoofd Internationaal Onderzoek
Tim Legierse, hoofd Nationaal Onderzoek

Redactie: Enrico Versteegh

Productiecoördinatie: Christel Frentz

Graphics: Selma Heijnekamp en Reinier Meijer

Delen:
Auteur(s)
Philip Marey
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 71 21437

naar boven