RaboResearch - Economisch Onderzoek

Griekse verkiezingsuitslag: steun voor euro gegroeid, onzekerheid blijft

Themabericht

Delen:
  • SYRIZA wint opnieuw ruim
  • Over het gehele parlement is de anti-euroteneur afgenomen en de nieuwe regering is hoogstwaarschijnlijk meer bereid om te doen wat nodig is om Griekenland in de eurozone te houden dan de vorige regering
  • Het is vanwege o.a. het strenge eisenpakket en de structurele zwaktes in Griekenland echter onzeker of de Grieken het pakket tot een goed einde kunnen brengen en of de Griekse schuldenkwestie met het pakket wordt opgelost

SYRIZA wint opnieuw

De parlementsverkiezing van afgelopen zondag is opnieuw gewonnen door SYRIZA (linkse partij). De partij behaalde ongeveer 35,5% van de stemmen, nagenoeg evenveel als tijdens de verkiezing in januari (36,3%). Dit is beduidend meer dan werd verwacht op basis van de polls in de afgelopen weken. Ook bleef de voorspelde nek-aan-nek race met de tweede partij uit. Nieuwe Democratie (ND; centraal-rechtse partij) bleef steken op 28,1% van de stemmen (27,8% in januari). SYRIZA krijgt dus opnieuw de vijftig zetels bonus waar de winnaar van Griekse parlementsverkiezingen recht op heeft. Doordat er meer partijen de kiesdrempel van 3% hebben gehaald valt het aantal zetels dat partijleider Tsipras met zijn SYRIZA mag innemen echter terug van 149 naar 145 (figuur 1). Hij moet daarom wederom op zoek naar een coalitiepartner. Dit wordt vermoedelijk dezelfde partij als gedurende de eerste zeven maanden van dit jaar: ANEL (Onafhankelijke Grieken; rechtse partij). Coalitiegesprekken tussen de twee partijen gaan naar verluid vandaag van start. De meerderheid die ze samen kunnen vormen is wel kleiner dan hiervoor: 155 in plaats van 162 van de 300 zetels.

Figuur 1: Verkiezingsuitslag, januari 2015
Figuur 1: Verkiezingsuitslag, januari 2015Bron: Grieks Ministerie van Binnenlandse Zaken
september 2015
Figuur 1: Verkiezingsuitslag, september 2015

Korte termijn: vooruitzichten implementatie steunpakket licht verbeterd

Steun voor euro in parlement toegenomen

Over het gehele parlement is de anti-euroteneur afgenomen en de nieuwe regering is hoogstwaarschijnlijk meer bereid om te doen wat nodig is om Griekenland in de eurozone te houden dan de vorige regering.

In het licht van het derde steunpakket is het belangrijk dat de huidige SYRIZA regering meer pro-Europa is dan de vorige regering en ook dat SYRIZA niet in de oppositie terecht is gekomen. Na het aftreden van de regering in augustus hebben 29 van de 42 SYRIZA-parlementsleden die niet voor het huidige pakket hebben gestemd (31 tegen en 11 onthoudingen) een eigen partij gevormd (Populaire Eenheid [PU]; radicaal-linkse partij). De sterke oppositie tegen het pakket binnen SYRIZA zelf is daardoor fors afgenomen. Daarnaast heeft SYRIZA in haar campagne aangegeven de afspraken binnen het derde bailout-pakket te respecteren om Griekenland binnen de eurozone te houden. Nu heeft ze hier het mandaat voor gekregen van haar kiezers. Als regeringspartij zal ze ook daadwerkelijk de leiding moeten nemen om het pakket te implementeren. In de oppositie was het gemakkelijker geweest voor SYRIZA om tegen bezuinigings- en hervormingsmaatregelen te stemmen om het volk opnieuw voor zich te winnen. Met SYRIZA in de regering is de harde anti-bezuinigingsroep dus kleiner geworden dan wanneer SYRIZA in de oppositie was beland, zeker omdat de huidige oppositie voornamelijk bestaat uit partijen die pro-Europa zijn en ook de bailout steunen.

PU heeft de kiesdrempel niet gehaald en de overige anti-euro partijen hebben slechts één extra zetel gewonnen. In totaal komt daardoor ongeveer tussen de 85% en 90% van de zetels in het nieuwe parlement momenteel toe aan leden die Griekenland binnen de eurozone willen houden en daarvoor het derde steunpakket (in zekere mate) willen doorvoeren. In de vorige regering bleek dit ongeveer 75% te zijn. Enkel de neofascistische anti-euro partij Gouden Dageraad en de communistische partij KKE zijn expliciet tegen.

Beloning voor doorvoeren maatregelen

We verwachten dan ook dat Athene gestaag hervormingen en bezuinigingen door zal voeren om te slagen voor de eerste evaluatie door de instituties van de voortgang later dit jaar. Zeker omdat de Grieken bij voldoende voortgang mogelijk kunnen rekenen op een vorm van staatsschuldverlichting, zoals verlenging van de looptijden en verlaging van de rente. Daarnaast vergroot het slagen voor de eerste evaluatie de kans dat ook Grieks staatspapier in aanmerking komt om te worden aangekocht in het programma van kwantitatieve verruiming van de ECB, dat Griekse banken toegang krijgen tot goedkope leningen bij de ECB en dat Griekenland kan profiteren van structurele EU-fondsen en het investeringsplan van de Europese Commissie. Tot slot komt er bij een positieve eerste beoordeling geld vrij om in december en januari te kunnen voldoen aan schuldverplichtingen aan het IMF en voor de noodzakelijke herkapitalisatie van de Griekse banken. De opgave voor de Grieken om te slagen voor de eerste evaluatie is echter uitermate zwaar[1] en het proces zal dan ook niet geheel vlekkeloos verlopen.

Lange termijn: kans op succesvolle afronding pakket beperkt

De bereidheid van de Griekse regering

Ondanks dat de wil om bij de eurozone te behoren is toegenomen in het Griekse parlement blijft het de vraag of de Grieken het pakket tot een goed einde kunnen brengen. Het risico op hernieuwde onrust blijft dan ook bestaan. Het is namelijk onzeker of het politieke draagvlak groot genoeg blijft voor opnieuw drie jaar van straffe bezuinigings- en hervormingsmaatregelen. Zeker wanneer de liquiditeitsproblemen van Athene afnemen en de economie niet herstelt zal de anti-bezuinigingsteneur toenemen. Geen van beide regeringspartijen staat volledig achter het programma in haar huidige vorm. Met het afnemen van de acute fase van de crisis zal de Griekse regering dus harder strijden tegen de geëiste bezuinigingen en hervormingen. Daarnaast staat de linkse ideologie van SYRIZA in contrast met de door de crediteuren geëiste liberalisering van markten. Bovendien is er ten aanzien van het programma nog altijd geen sprake van eensgezindheid binnen SYRIZA en heeft Tsipras al meermalen aangegeven niet achter de voorwaarden van het pakket te staan en voor betere voorwaarden te zullen strijden.

De bekwaamheid van de Griekse regering

Niet alleen de bereidheid van de Griekse regering vormt mogelijk een risico. Ook de uitermate zwakke instituties in het land baren zorgen. Zo zijn ‘simpele’ zaken als belastinginning al een helse klus. Dit bemoeilijkt uiteraard het op orde brengen van de begroting en maakt effectieve implementatie van hervormingen erg lastig. Daarbij zijn de gevestigde belangen die moeten worden aangepakt enorm en laakt het de nieuwe regering aan expertise en ervaring. Ook lijken de groeivooruitzichten voor de economie waarop de eisen van de crediteuren zijn gefundeerd aan de positieve kant[2]. Dit bemoeilijkt de naleving van de vereiste begrotingsinspanning.

Onduidelijkheid vanuit de crediteuren

Tot slot is het nog altijd onzeker of het IMF financieel zal bijdragen aan het steunpakket[3] (zie ook Derde steunpakket Griekenland een feit: kans op Grexit weer kleiner). Niet alleen is dit een grote tegenslag voor landen als Duitsland en Nederland, maar het betekent ook dat het bedrag waar Griekenland aanspraak op kan maken mogelijk kleiner is dan de nu verwachte EUR 86 miljard. Dit zou de kans verkleinen dat de Griekse schuldenkwestie met dit derde pakket wordt opgelost.

Al met al zijn er dus nog veel zaken waardoor voorspoedige implementatie van het programma door de Grieken zeker niet is gegarandeerd en de onrust rond Griekenland weer op kan laaien.

Voetnoten

[1] Zo moet de regering hervormingen doorvoeren op het gebied van o.a. de pensioensector, gezondheidszorg, de bankensector en inkomstenbelasting; elektriciteitscentrales en havens privatiseren; markten voor gesloten beroepen en producten openbreken; en in de begroting voor 2016 al begrotingsmaatregelen opstellen om in 2017 en 2018 aan de strenge eisen van de crediteuren te voldoen.

[2] Zo wordt er door de instituties bijvoorbeeld gerekend op een krimp van 1¼% in 2016 en verwachten wij een krimp van 2¼%.

[3] Ze blijven wel te allen tijde betrokken bij de controle van de implementatie van het programma door de Grieken. Financiële betrokkenheid is vooralsnog onzeker.

Delen:
Auteur(s)
Maartje Wijffelaars
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 68740

naar boven