RaboResearch - Economisch Onderzoek

Verkiezingen Zwitserland: winst anti-immigratiepartij SVP zal spanningen met EU vergroten

Economisch commentaar

Delen:
  • De conservatieve anti-immigratiepartij SVP heeft de Zwitserse nationale verkiezingen gewonnen. De partij was al het grootst, maar heeft haar positie flink verstevigd in het parlement
  • We verwachten niet dat de verkiezingsuitslag zal zorgen voor een koerswijziging van het sterk op consensus gerichte regeringsbeleid
  • Wel zal de SVP de uitslag aangrijpen om haar anti-immigratieagenda kracht bij te zetten, ook op regionaal niveau. Dit vormt een risico voor de handelspositie en het vestigingsklimaat

De zeer conservatieve Zwitserse Volkspartij(SVP; rechts) onder leiding van Toni Brunner heeft op 18 oktober de nationale verkiezingen gewonnen. Met 29,4% van de stemmen heeft de partij haar positie als grootste fractie flink verstevigd ten opzichte van de vorige verkiezingen, toen 26,6% van de kiezers stemde op de SVP. Met 18,8% van de stemmen zijn de Sociaaldemocraten (SP; links) als tweede geëindigd; de liberalen (FDP; centrumrechts) werden derde met 16,4%. Met de nationale verkiezingen bepalen de Zwitsers de samenstelling van de Bondsvergadering, die bestaat uit twee kamers: een Nationale Raad die tweehonderd zetels telt (zie figuur 1) en een Kantonsraad met 46 leden. De zetelwinst in de Nationale Raad is direct afhankelijk van de verkiezingsuitslag, waarbij de SVP met elf extra zetels de grote winnaar is (zie figuur 2). De zetelverdeling in de Kantonsraad wordt deels bepaald op basis van de verkiezingsuitslag, maar ook een tweede verkiezingsronde in twaalf kantons, waarbij nog negentien zetels zijn te verdelen.

Figuur 1: Verkiezingsuitslag 2015
Figuur 1: Verkiezingsuitslag 2015Bron: SRF
Figuur 2: Zetelwinst Nationale Raad
Figuur 2: Zetelwinst Nationale RaadBron: SRF

Winst SVP door vluchtelingenproblematiek

Figuur 3: Enquête laat brede zorg zien over immigratie en vluchtelingen
Figuur 3: Enquête laat brede zorg zien over immigratie en vluchtelingenBron: gsf.bern

De flinke verkiezingswinst van de SVP komt niet onverwacht. De laatste tijd kreeg de SVP de wind in de zeilen vanwege de Europese vluchtelingenproblematiek. In de laatste enquête waarin werd gevraagd naar de meest prangende problemen noemde 48% van de respondenten immigratie (zie figuur 3). De SVP heeft een sterke anti-immigratieagenda en is ook tegen meer EU-invloed.

Samenstelling Bondsraad en beleidskoers regering zullen niet sterk wijzigen

De regering van Zwitserland, de Bondsraad, bestaat uit zeven ministers die door de Nationale Raad en de Kantonsraad worden gekozen. De samenstelling van de Bondsraad wordt niet alleen bepaald op basis van proportionaliteit, maar hangt ook af van onderlinge afspraken tussen partijen en een traditie waarbij de grootste vier partijen zitting hebben in de regering (zogenoemde Konkordanz). Dit verklaart waarom de SVP na de verkiezingen van 2011 maar één minister (Defensie) kon afvaardigen in de regering en de SP en de FPD ieder twee ministers, terwijl de eerstgenoemde partij wel de meeste zetels in de Nationale Raad had.

De ministers voor de nieuw te vormen Bondsraad worden op 9 december gekozen. De verwachting is dat de regeringssamenstelling niet sterk zal wijzigen en er ook nu weer een coalitie wordt gevormd tussen tenminste vier politieke partijen. We verwachten daarom geen enorme verschuiving van de Zwitserse beleidskoers. Wel zal de SVP waarschijnlijk trachten om op basis van de verkiezingsuitslag één extra ministerspost te bemachtigen. 

Spanningen met de EU zullen toenemen

Belangrijker dan de invloed binnen de Bondsraad is dat de SVP de verkiezingsoverwinning kan beschouwen als mandaat om de scherpe anti-immigratiekoers voort te zetten, ook op regionaal niveau. De regionale politiek is in Zwitserland belangrijker dan de nationale.[1] Zo hebben de Zwitsers op initiatief van de SVP in februari 2014 per referendum voor een immigratiequotum gestemd, waarmee het vrije verkeer van personen in 2017 aan banden moet worden gelegd. De uitkomst heeft tot spanningen geleid met de EU, omdat een quotum indruist tegen het verdrag dat vrij verkeer van personen regelt (FMPA) tussen Zwitserland en de EU. Schending van dit verdrag zou het hele bilaterale pakket aan overeenkomsten uit 2002 teniet kunnen doen, inclusief de handelsverdragen. Hoewel de EU en Zwitserland het waarschijnlijk niet zo ver zullen laten komen, maakt de verkiezingsuitslag de onderhandelingen er niet gemakkelijker op.

Juist de Zwitserse economie is zeer afhankelijk van handel met het buitenland: 40% van de Zwitserse toegevoegde waarde is toe te schrijven aan export, op Ierland na het hoogste percentage van de rijkere OECD-landen.[2] Ook zou een vergaande restrictie op immigratie slecht nieuws zijn voor veel grote Zwitserse kennisintensieve bedrijven (onder meer Novartis, Nestlé) die sterk afhankelijk zijn van buitenlandse arbeidskrachten met specialistische kennis. Het zou op termijn zelfs kunnen leiden tot verplaatsing van bedrijfsactiviteiten uit Zwitserland, waardoor de potentiële groei mogelijk op een lager pad terecht komt.

Voetnoot
[1] De kantons in Zwitserland zijn vergaand autonoom (eigen regering, onderwijs, politie) en de Bondsraad mag alleen zaken regelen die nadrukkelijk op bondsniveau zijn vastgelegd. Bovendien moet de Bondsraad de uitslag van referenda volgen en moeten de kantons altijd worden betrokken bij besluitvorming van de Bondsraad.

[2] Van die 40% is iets minder dan de helft (44%) weer toe te schrijven aan handel met de EU.

Delen:
Auteur(s)
Hugo Erken
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
06 2223 1650

naar boven