RaboResearch - Economisch Onderzoek

Sociaal-Democraten winnen verkiezingen Portugal, maar verliezen meerderheid

Economisch commentaar

Delen:
  • De Sociaal-Democraten winnen de verkiezingen opnieuw, maar verliezen hun meerderheid in het Portugese parlement
  • Naar verwachting komt er een minderheidsregering die wordt gesteund door de Socialisten in de oppositie
  • De bezuinigings- en hervormingsinspanning zwakt af, maar de Europese begrotingsregels blijven gerespecteerd

Sociaal-Democraten winnen de verkiezingen van de Socialisten

De zittende coalitie onder leiding van Pedro Passos Coelho heeft zondag 4 oktober de Portugese verkiezingen gewonnen (figuur 1A). De Sociaal-Democraten (PSD-CDS/PP; centrumrechts) haalden 38,5% van de stemmen. De Socialisten (PS; centrumlinks, liberaal) onder leiding van Antonio Costa werden tweede met 32% van de stemmen. Coelho kreeg verliest ongeveer een vijfde van het aantal parlementszetels ten opzichte van zijn afgelopen regeerperiode en daarmee ook de meerderheid. Hij is door een deel van het electoraat gestraft voor de zware bezuinigingsmaatregelen die hij in de afgelopen jaren onder het toezicht van de Trojka doorvoerde. De linkse partijen hebben hier allemaal van geprofiteerd. De Verenigde Democratische Coalitie (CDU), waar ook de Communisten (ver links, anti-euro) deel van uitmaken, en het radicaal-linkse blok (BE) hebben echter onvoldoende zetels gewonnen om de beleidsagenda de komende jaren fors te beïnvloeden. De kans is groot dat Coelho een minderheidsregering zal leiden, met de steun van de Socialisten vanuit de oppositie.

Figuur 1A: Verkiezingsuitslag 2015
Figuur 1A: Verkiezingsuitslag 2015Bron: Ministerie van Binnenlandse Zaken
Figuur 1B: Verkiezingsuitslag 2011
Figuur 1B: Verkiezingsuitslag 2011Bron: Ministerie van Binnenlandse Zaken

Een minderheidsregering is het meest waarschijnlijk

Coelho krijgt met 104 van de 230 zetels geen absolute meerderheid in het Portugese parlement. De kans dat hij een coalitie zal vormen met andere partijen is klein. De Socialisten hebben in de afgelopen weken duidelijk gemaakt onder geen beding een regering te zullen vormen met de centrumrechtse partij van Coelho. Tegelijkertijd zijn de andere partijen in het parlement te klein om een meerderheid mee te kunnen vormen of te radicaal om een meerderheid mee te willen vormen. De kans is groot dat Coelho een minderheidsregering zal leiden, met de steun van de Socialisten. De gerespecteerde president Cavaco zal hier ook op hameren. Alvorens de overheid te installeren, zal hij vermoedelijk echter wel eisen dat beide partijen officieel afspraken maken over de meest belangrijke beleidsuitdagingen, inclusief het behalen van de Europese begrotingsdoelstellingen. 

Samenwerking in belangrijke beleidshoeken

Soepel zullen de onderhandelingen over de beleidsagenda niet verlopen, maar een samenwerkingsverband is wel waarschijnlijk. Er is namelijk geen alternatief en een eventuele politieke crisis als ze er niet uitkomen, kan beide leiders de kop kosten. Daarnaast ligt de kern van de verkiezingsprogramma’s van beide partijen niet heel ver uiteen. Wel hebben de Socialisten zich in hun verkiezingsprogramma meer gericht op maatregelen om de groei te stimuleren en minder op bezuinigingen dan de Sociaal-Democraten. Ook hebben ze geroepen een aantal arbeidsmarkthervormingen van de afgelopen jaren te willen terugdraaien. Waarschijnlijk is de hervormingsinspanning onder de nieuwe regeringsconstructie dan ook onvoldoende om de nog altijd grote uitdagingen van de Portugese economie[1] grondig aan te pakken. Van grootschalig terugdraaien van hervormingen zal echter geen sprake zijn.

Begrotingsbeleid en pensioenhervorming

Belangrijke aspecten waarover beide partijen het eens zullen moeten worden, zijn onder andere het begrotingsbeleid en de hervorming van het pensioenstelsel.

Figuur 2: Bescheiden BBP-volumegroei
Figuur 2: Bescheiden BBP-volumegroeiBron: Macrobond, Rabobank

Aangaande het begrotingsbeleid hebben beide partijen al aangekondigd tijdelijke bezuinigingsmaatregelen van de afgelopen jaren terug te draaien, zoals de korting van ambtenarensalarissen. De Socialisten hebben hiervoor een sneller pad in gedachten dan de Sociaal-Democraten. Als puntje bij paaltje komt wil geen van beiden echter de Europese begrotingsafspraken schenden. Officieel moet de Portugese overheid het begrotingstekort dit jaar tot onder de 3% van het BBP brengen. Er bestaat een aardige kans dat dit haar gaat lukken. We kunnen echter niet uitsluiten dat de verkiezingsuitslag zorgt voor vertraging in de afbouw van het structureel begrotingssaldo[2] en de hoge staatsschuldquote (130% van het BBP in 2014). Of dat de buitensporigetekortprocedure van Portugal, in het kader van de Europese begrotingsregels, na zes jaar wordt gesloten is dus nog even afwachten. Daarbij wordt het significant afbouwen van de schuldquote de komende jaren sowieso een lastige klus. De Portugese economie groeit naar verwachting namelijk slechts bescheiden (figuur 2).

Voor wat betreft het pensioenstelsel zijn de gepresenteerde hervormingsplannen in de verkiezingsagenda’s ook verschillend. Beide partijen zien echter de noodzaak om het pensioenstelsel te hervormen opdat het systeem betaalbaar blijft. We verwachten dan ook dat ze hierover overeenstemming bereiken.

Voetnoten

[1] Zoals de hoge schuldenlast van de overheid en het niet-financiële bedrijfsleven, respectievelijk 130% van het BBP en 126% van het BBP in 2014; inefficiënte en sterk gereguleerde sectoren, zoals die van het transport en de professionele diensten; hoge langdurige werkloosheid en een gesegmenteerde arbeidsmarkt; lage kwaliteit van instituties en financiële markten; en een sterk vergrijzende samenleving.

[2] Begrotingssaldo gezuiverd voor de conjunctuur en eenmalige inkomsten of uitgaven.

Risico op instabiliteit

Harde taal van PS-leider Costa in de afgelopen weken vergroot de kans dat het samenwerkingsverband onvoldoende constructief zal zijn. Onvoldoende steun van de Socialisten voor de Sociaaldemocratische regering vergroot het risico op politieke- en begrotingsinstabiliteit en verlaagt bovendien de kans op verdergaande noodzakelijke hervormingen. De mogelijkheid bestaat echter ook dat Costa zal aftreden door het geleden verlies. Dit zou een positieve ontwikkeling zijn, zijn meest waarschijnlijke opvolger is in dat geval een betere samenwerkingspartner voor Coelho.

Delen:
Auteur(s)
Maartje Wijffelaars
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 68740

naar boven