RaboResearch - Economisch Onderzoek

Het Spaanse ochtendgloren

Column

Delen:

Een werkloosheid van 23%, een begrotingstekort boven de 3%-norm van de Europese Commissie en een ingestorte huizenmarkt. Met enige regelmaat vertel ik aan mensen dat ik landenanalist van Spanje ben en dit is doorgaans het beeld dat zij hebben van de situatie in het Zuid-Europese land. Dat beeld is echter rap aan het kantelen, al is dit niet zonder slag of stoot gegaan.

Hervormingen worden het toverwoord

Na de crisis zijn de overheidsfinanciën in veel landen verslechterd. De redenen hiervoor zijn divers maar de reactie in heel Europa was bezuinigen om de overheidsfinanciën weer op orde te brengen. Toen gaandeweg duidelijk werd dat de bezuinigingen de crisis erger maakten en tot grote werkloosheid in veel (Zuidelijke) lidstaten leidden, zijn politici grotendeels op een nieuw toverwoord overgestapt: structurele hervormingen. Door structurele hervormingen groeit de economie idealiter harder en dit verhoogt de belastinginkomsten en verlaagt de overheidsuitgaven. Op het eerste gezicht lijkt dit een stuk aantrekkelijker en het klinkt positiever: hervormen. Wat hervormen precies inhoudt, is in Spanje inmiddels goed bekend. Op de arbeidsmarkt zijn de ontslagvergoedingen verlaagd, het ontslagrecht is verduidelijkt en daarmee versoepeld en de loononderhandelingen zijn meer naar bedrijfsniveau teruggelegd. Klinkt dat nog steeds zo positief? Voor de meeste Spanjaarden in elk geval niet want deze hervorming is behoorlijk impopulair. De economische baten van deze aanpak zijn bovendien pas op de middellange termijn zichtbaar.

De Spaanse arbeidsmarkthervormingen van 2012

Toch waren deze hervormingen noodzakelijk. Voor de crisis zijn de lonen in Spanje zo hard gestegen dat het land niet meer competitief was en voor 10% van de jaarlijkse bestedingen afhankelijk was van financiering door het buitenland. Die hoge lonen bleven bovendien gewoon doorstijgen. Omdat de cao’s automatisch zijn verlengd als er geen nieuwe deal was, stegen de lonen in de crisis gewoon door. Ook in bedrijven waar een deel van de omzet wegviel, bleven de lonen omhoog gaan en dat heeft bijgedragen aan de vele faillissementen. De combinatie van hoge loonkosten en crisis heeft vervolgens tot een enorme stijging van de werkloosheid geleid (tot 25%). Maar zelfs dat was nog niet echt een probleem voor de gemiddelde werknemer: de ontslagvergoedingen waren (en zijn) de hoogste van heel Europa, namelijk 45 dagen per gewerkt jaar. Ontslag betekende voor werknemers in het begin van de crisis dus vooral een flinke zak geld meekrijgen. Om deze situatie te keren, heeft de overheid een grote hervorming doorgevoerd met de hiervoor genoemde ingrediënten. En dat ondanks enorme tegenstand uit de samenleving en vakbeweging. 

It is morning again in Spain

In 2014 kwam de werkgelegenheidsgroei weer op gang; de hervormingen beginnen hun vruchten af te werpen. Ook blijkt uit gesprekken met beleidsmakers, economen en ondernemers dat sprake is van een mentaliteitsverandering. Spaanse bedrijven exporteren nu naar markten waar ze nooit eerder actief waren en jongeren staan veel pro-actiever in hun carrière.

De Amerikaanse president Ronald Reagan koos voor zijn herverkiezingscampagne (1984) na de economische crisis van begin jaren tachtig een boodschap die de geschiedenisboekjes in is gegaan als “It is morning again in America”. Simpel gezegd: na een donkere nacht komen we er economisch weer bovenop. In Spanje is het ook weer morgen, al voelt het nog wel als half zes in de ochtend. 

Delen:
Auteur(s)
Jurriaan Kalf
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
030 21 62666

naar boven