RaboResearch - Economisch Onderzoek

Is Griekenland het zwaard van Damocles voor groei in de eurozone?

Economisch commentaar

Delen:
  • Door de kapitaalrestricties van maandag 27 juni en het niet nakomen van de verplichtingen aan het IMF op dinsdag 30 juni wordt het scenario van een exit van Griekenland uit de eurozone (‘Grexit’) steeds realistischer
  • De economische uitgangspositie van de eurozone is vooralsnog gunstig, maar een uittreding van Griekenland vormt een neerwaarts risico voor de groei in het eurogebied
  • Indien een Grexit zou leiden tot zwakkere economische groei in de eurozone, dan zou dat een strop zijn voor de wereldeconomie. Deze vertraagt dit jaar toch al licht vanwege zwakte in de Amerikaanse en Chinese economie
  • Lichtpuntje: een nucleaire deal met Iran zou betekenen dat Iraanse olie op termijn weer beschikbaar wordt op de wereldmarkt, wat een drukkend effect kan hebben op de olieprijs

Griekenland blijft grootste risico

Door de kapitaalrestricties van maandag 27 juni en het niet nakomen van de verplichtingen aan het IMF op dinsdag 30 juni wordt het scenario van een exit van Griekenland uit de eurozone (‘Grexit’) steeds realistischer. Het eerstvolgende ijkpunt is het referendum van aanstaande zondag 5 juli. De Grieken moeten dan aangeven of ze willen dat de overheid akkoord gaat met de hervormings- en bezuinigingseisen van de instituties in ruil voor financiële steun. Een positieve uitslag geeft Tsipras een politiek mandaat om de reeds afgezwakte hervormingseisen vanuit Brussel te accepteren. Maar zelfs dan is het nog uiterst onzeker of op korte termijn een deal kan worden afgehecht, aangezien de eisen opnieuw tegen het licht moeten worden gehouden. Mochten de Grieken in het referendum negatief stemmen, dan is de kans uiterst klein dat er overeenstemming wordt bereikt over financiële steun en leidt dit waarschijnlijk tot een financiële crisis en uiteindelijk tot een Grexit. De Grieken beschikken in dat geval over een eigen wisselkoers die sterk zal depreciëren. Dit is voor de Grieken nadelig, omdat goederen die niet in Griekenland worden geproduceerd (bijvoorbeeld medicijnen, auto’s, elektronica et cetera) erg duur zullen worden.

De gevolgen van een Grexit voor de economische ontwikkelingen in de eurozone en voor de groei van de wereldeconomie zijn ongewis. Zoals betoogd in ons Economisch commentaar van 27 juni is de directe impact van een Grieks faillissement op buitenlandse private partijen beperkt. Investeerders en banken hebben hun belangen in Griekenland de afgelopen jaren sterk afgebouwd. Verliezen bij banken op Griekse leningen zullen de financiële stabiliteit daarom mogelijk niet ondermijnen. Indirecte impact via besmetting naar eurozonelanden met hoge publieke schulden achten wij vooralsnog beperkt. Ten eerste is de eurozone veel beter geëquipeerd op een exit van Griekenland dan in 2012, via onder andere het Europese Stabiliteitsprogramma en het OMT-opkoopprogramma. Ten tweede is de reactie van de financiële markten op de kapitaalrestricties in Griekenland tot nu toe relatief mild. De renteverschillen op schuldpapier van andere Zuid-Europese landen in vergelijking met Duitse obligaties zijn tot nu toe beperkt gebleven (zie figuur 1). Ook verwachten investeerders relatief weinig volatiliteit op Amerikaanse kapitaalmarkten (zie figuur 2). Markten lijken ofwel voor te sorteren op een deal met Griekenland of gaan ervan uit dat de uitstralingseffecten van een Grexit niet heel groot zullen zijn.

Er kan echter niet worden uitgesloten dat het sentiment op de financiële markten omslaat als een Grexit ook daadwerkelijk realiteit wordt. Mochten andere Zuid-Europese landen vervolgens doelwit worden van speculatie, dan zal de economische groei in de eurozone wellicht ook terugvallen. Daarnaast zou een Grexit mogelijk via een daling van het sentiment de economische groei in de eurozone negatief kunnen beïnvloeden. Als gevolg van alle onrust zullen investeerders wellicht tijdelijk risico’s willen vermijden, met een kapitaalvlucht uit ontwikkelingslanden en depreciatie van hun munten als gevolg. Tot slot zal de euro bij een Grexit mogelijk depreciëren, wat eventuele negatieve effecten wel enigszins zou kunnen mitigeren.

Figuur 1: De staatsrentes van eurozonelanden zijn niet sterk opgelopen (m.u.v. Griekenland)
Figuur 1: De staatsrentes van eurozonelanden zijn niet sterk opgelopen (m.u.v. Griekenland)Bron: Macrobond
Figuur 2: Verwachte kapitaalmarktvolatiliteit is beperkt
Figuur 2: Verwachte kapitaalmarktvolatiliteit is beperktBron: Bloomberg

Uitgangspositie economie van de eurozone vooralsnog gunstig

Hoewel een Grexit een neerwaarts risico vormt voor de groei in de eurozone, is de economische uitgangspositie van het eurogebied vooralsnog gunstig: ondanks maanden van moeizame onderhandelingen met de Grieken vertoont het economische sentiment tot en met juni een opwaartse trend en duidt het nog steeds op groei (figuur 3). Indien een Grexit zou leiden tot zwakkere economische groei in de eurozone, bijvoorbeeld via het sentiment of door besmetting naar Zuid-Europese landen, zou dat een strop zijn voor de wereldeconomie. De mondiale groei vertraagt dit jaar toch al licht vanwege de zwakte in de Amerikaanse en Chinese economie. Zoals wij al eerder aangaven, viel de Chinese groei in het eerste kwartaal sterk terug. Inmiddels lijkt er enige stabilisatie op te treden. Begin dit jaar daalden de importen sterk, mede door de verzwakking van de Chinese bouwsector. Dit heeft ertoe bijgedragen dat de wereldhandelsgroei in de eerste vier maanden van 2015 in negatief territorium belandde (figuur 4[1]). Bovendien is de Shanghai composite, de Chinese aandelenindex, de afgelopen twee weken met ruim 20% gedaald, nadat deze in de voorgaande maanden pijlsnel omhoog was gegaan. Afgelopen weekend heeft de Chinese centrale bank (PBOC) de beleidsrente voorts met 0,25% verlaagd en liquiditeitsverplichtingen voor banken versoepeld. Dit was de vierde renteverlaging sinds de start van 2015. We verwachten dat de overheid het beleid verder zal versoepelen indien dit nodig is om het groeidoel van ongeveer 7% te halen.

Hoewel de Amerikaanse economische groei in het tweede kwartaal van dit jaar vermoedelijk wat is versneld, zet een aantal factoren een rem op deze groei (die met 2% in 2015 overigens niet heel sterk terugvalt). Amerikaanse exporteurs blijven last houden van de relatief dure dollar en de lage olieprijs vermindert de prikkels om in de energiesector te investeren. Bovendien lijkt de particuliere consumptie niet echt op gang te komen, ondanks een toename van het beschikbare inkomen dankzij de lage energieprijzen (zie het hoofdstuk over de VS uit ons Economisch Kwartaalbericht voor een uitgebreidere analyse).

Figuur 3: Economisch sentiment in het tweede kwartaal duidt nog steeds op groei eurozone
Figuur 3: Economisch sentiment in het tweede kwartaal duidt nog steeds op groei eurozoneBron: Macrobond. 
Figuur 4: Wereldhandel krimpt voor vierde achtereenvolgende maand
Figuur 4: Wereldhandel krimpt voor vierde achtereenvolgende maandBron: CPB

[1] Toelichting: een waarde van de Economic Sentiment Indicator (ESI) van boven de 100 duidt op economische groei. Er is een sterke voorspellende waarde van ESI op de ontwikkeling van de volumemutatie (j-o-j) van het Bruto Binnenlands Product (BBP).

Nucleaire deal Iran: lichtpuntje

Een nucleaire deal tussen Iran en het VK, de VS, China, Rusland, Frankrijk en Duitsland en daarbij de (gedeeltelijke) opheffing van sancties, zou betekenen dat Iraanse olie weer beschikbaar komt voor de wereldmarkt. Dit extra olieaanbod kan een drukkend effect hebben op de olieprijs. Internationale oliebedrijven, waaronder Shell, hebben al gesprekken gevoerd met Iraanse officials om het land opnieuw te betreden als de sancties worden opgeheven. Maar de deadline om tot een akkoord te komen is met een week verschoven, naar 7 juli 2015, nadat de deadline van 30 juni niet is gehaald. Een deal is dus nog onzeker. Bovendien kost het tijd voordat de olie-export vanuit Iran tot volle wasdom komt waardoor een mogelijk daling van de olieprijzen nog enige tijd op zich zal laten wachten.

Delen:
Auteur(s)
Carlijn Prins
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
06 1929 6455
Hugo Erken
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
06 2223 1650

naar boven