RaboResearch - Economisch Onderzoek

Derde steunpakket Griekenland een feit: kans op Grexit weer kleiner

Themabericht

Delen:
  • Het nieuwe (derde) steunpakket aan Griekenland is woensdagavond 19 augustus officieel door alle partijen goedgekeurd en ondertekend
  • Dit nieuwe steunpakket brengt rust doordat de kans op een Grexit hierdoor op de korte termijn is afgenomen
  • Het is echter onzeker of de Grieken het pakket tot een goed einde kunnen brengen en of de Griekse schuldenkwestie met het pakket wordt opgelost
  • De kans op nieuwe onrust blijft in de komende jaren groot

Het nieuwe (derde) steunpakket aan Griekenland is woensdagavond 19 augustus officieel door alle partijen goedgekeurd en ondertekend. Vorige week dinsdag bereikte Athene na weken van intensieve onderhandelingen een voorlopige deal met de Europese instituties en het IMF. In de week die volgde keurden achtereenvolgens het Griekse parlement, de eurogroep (ministers van Financiën in de eurozonelidstaten) en alle andere nationale eurozoneparlementen het nieuwe pakket goed. Het nieuwe steunpakket voor Griekenland brengt rust doordat de kans op een Grexit hierdoor op de korte termijn is afgenomen. Het risico van nieuwe onrust blijft in de komende jaren groot, omdat het onzeker is of de Grieken het pakket tot een goed einde kunnen brengen. 

Akkoord brengt rust…

Met het nieuwe steunpakket voor Griekenland is een nieuwe kans gekocht om het land bij de eurozone te houden. Zorgen om een Grexit zijn voor dit moment dan ook naar de achtergrond verschoven.

Op de korte termijn zorgt het pakket voor rust. We verwachten dat Athene gestaag hervormingen en bezuinigingen door zal voeren om te slagen voor de eerste evaluatie van de voortgang in oktober. Bij voldoende voortgang kunnen de Grieken namelijk rekenen op een vorm van staatsschuldverlichting.  Daarnaast vergroot het slagen voor de eerste evaluatie de kans dat ook Grieks staatspapier in aanmerking komt om te worden aangekocht in het programma van kwantitatieve verruiming van de ECB en dat banken toegang krijgen tot goedkope leningen bij de ECB. Een ander belangrijk verschil met eerdere programma’s is dat Griekenland nu enkele weken heeft ervaren hoe een economisch bestaan zonder steun van Europese partners eruit kan zien. Dit zal het voorlopig dus willen vermijden. Voortijdige Griekse verkiezingen die waarschijnlijk plaatsvinden in september (box 1) zullen naar verwachting de implementatie van het eisenpakket op de korte termijn ook ten goede komen. De kans is namelijk groot dat een meer gematigd SYRIZA de verkiezingen wint en dat de uiteindelijke coalitie meer bereid is om te doen wat nodig is om Griekenland in de eurozone te houden. Over het algemeen zal de anti-hervormingenteneur in het parlement na de verkiezingen waarschijnlijk minder groot zijn. 

…maar onzekerheid blijft

Het is echter zeer de vraag of de Grieken het pakket tot een goed einde kunnen brengen aangezien het een erg stevige hervormings- en bezuinigingsinspanning van het land vereist. Ten eerste is het onzeker of het politieke draagvlak groot genoeg blijft voor opnieuw drie jaar van straffe maatregelen, zeker als de acute fase van crisis wegebt. Ten tweede baren de uitermate zwakke instituties in het land zorgen. Zo zijn ‘simpele’ zaken als belastinginning al een helse klus. Dit bemoeilijkt uiteraard het op orde brengen van de begroting en maakt effectieve implementatie van hervormingen erg lastig. Ten derde zijn de gevestigde belangen die moeten worden aangepakt enorm. Ten vierde lijken de groeivooruitzichten voor de economie waarop de eisen van de crediteuren zijn gefundeerd aan de positieve kant. Dit bemoeilijkt de naleving van de vereiste begrotingsinspanning.

Tot slot is de terughoudendheid van het IMF om financieel bij te dragen aan het steunpakket[1] een grote tegenslag voor landen als Duitsland en Nederland, die IMF-deelname altijd als voorwaarde hebben gesteld. Als het IMF terughoudend blijft, zal dit de bereidheid van Duitsland en Nederland om in te stemmen met de betaling van de volgende tranches temperen en willen ze mogelijk nog strenger toezien op naleving van de afspraken door Griekenland. Daarbij wordt het totaalbedrag waar Griekenland aanspraak op kan maken kleiner als het IMF niet financieel bijdraagt. Dit zou de kans verkleinen dat de Griekse schuldenkwestie met dit derde pakket wordt opgelost. Al met al zijn er dus nog veel zaken waardoor voorspoedige implementatie van het programma door de Grieken zeker niet is gegarandeerd en de onrust rond Griekenland weer op kan laaien.

Voetnoot
[1] Ze blijven wel te allen tijde betrokken bij de controle van de implementatie van het programma door de Grieken. Financiële betrokkenheid is vooralsnog onzeker.

Het steunpakket in het kort

Het nieuwe programma behelst in totaal maximaal EUR 86 miljard aan steun, die over een periode van drie jaar wordt uitbetaald in verschillende tranches. De uitbetaling van de volgende tranche is steeds afhankelijk van de vorderingen die de Griekse overheid boekt in het doorvoeren van bezuinigingen en hervormingen. Zo dient de overheid in de komende jaren maatregelen te nemen om:

  • de belasting(-inkomsten) te verhogen en de pensioenuitgaven te verlagen;
  • de bankensector gezonder te maken en kredietverlening nieuw leven in te blazen;
  • de bevoorrechte positie van de gevestigde partijen in product- en dienstmarkten te beëindigen;
  • het gemakkelijker te maken voor ondernemers om bedrijven op te starten en te laten groeien;
  • corruptie uit te roeien;
  • staatseigendommen te privatiseren.

Eerste tranche is uitbetaald

Na de bekrachtiging van het akkoord op woensdag heeft Griekenland donderdagochtend 20 augustus voor een eerste keer geld ontvangen. In totaal is er vanuit het Europese steunfonds (European Support Mechanism [ESM]) EUR 13 miljard overgemaakt aan Athene zodat Griekenland aan zijn (internationale) schuldverplichtingen op de korte termijn kan voldoen. Zo moet Griekenland de brugfinanciering van EUR 7,2 miljard die het in juli kreeg van het European Financial Stabilisation Mechanism (EFSM) terugbetalen en vandaag (20 augustus) EUR 3,2 miljard aflossen bij de Europese Centrale Bank (ECB). Daarnaast heeft de overheid nog een groot aantal achterstallige betalingen aan de Griekse private sector weg te werken. Het ESM heeft ook EUR 10 miljard ter beschikking gesteld voor de noodlijdende Griekse banken. Het IMF onthoudt zich vooralsnog van het geven van financiële steun. 

Onzekerheid over deelname van het IMF

Gedurende de onderhandelingen hebben verschillende eurozonelidstaten er steeds op gehamerd dat zij zonder financiële bijdrage van het IMF niet akkoord kunnen gaan met een nieuw steunpakket voor de Grieken. Het grootste gedeelte van de totale financiële steun komt onvermijdelijk vanuit Europa, maar dit dient het IMF volgens het originele plan wel aan te vullen. Het IMF kan naar eigen zeggen echter nog niet financieel deelnemen omdat de Griekse schuld momenteel onhoudbaar is en het huidige pakket geen geloofwaardige oplossing biedt voor de Griekse schuldenkwestie. Pas na de eerste interim-evaluatie van het programma (vermoedelijk oktober, box 1) bepaalt het IMF of het opnieuw mee kan financieren. Het heeft deze beslissing specifiek afhankelijk gesteld van schuldverlichting door Europese partners en verdere specificering van met name hervormingen van de pensioen- en financiële sector.

De eurozonelidstaten, met Duitsland voorop, achten een nominale afschrijving van de staatsschuld in strijd met de beginselen van de EMU (no bail-out). Voorlopig houdt de onzekerheid over deelname van het IMF dus nog even aan. Na een positieve eerste review van het programma zal echter wel worden gesproken over verdere schuldverlichting om het IMF aan boord te krijgen. Deze krijgt waarschijnlijk de vorm van (nog) lagere rentes en langere aflossingsvrije perioden en looptijden.

Het is nog onduidelijk wat landen als Duitsland en Nederland zullen besluiten als blijkt dat het IMF definitief niet van plan is om financieel bij te dragen aan het pakket. Zolang Griekenland de vereiste maatregelen doorvoert, lijkt het onvermijdelijk dat Duitsland en Nederland toestemming geven voor de uitbetaling van een volgende tranche. Wel zullen ze dan mogelijk strenger toezien op de naleving van de voorwaarden. Verder is het niet precies duidelijk hoeveel geld er maximaal onder het derde pakket wordt uitgekeerd aan Griekenland als het IMF niet bijdraagt. Maar het is wel zeker dat dit minder zal zijn dan EUR 86 miljard.

Box 1: Tijdslijn tot eind 2015

Najaar 2015: verdere implementatie van het steunprogramma door de (nieuwe) Griekse regering.

September: vermoedelijk vervroegde verkiezingen. Daarnaast staat er een SYRIZA congres gepland om te kijken of alle neuzen in de partij dezelfde kant op staan, of dat het wenselijk is de partij op te breken. 

Oktober (op zijn vroegst): eerste evaluatie van de voortgang van de implementatie van de vereiste bezuinigingen en hervormingen door Griekenland, plus een akkoord over de verdere invulling van de hervormingen van de pensioen- en financiële sector. Bij een positieve beoordeling ontvangt Griekenland de tweede tranche. 

Oktober/ november (na de eerste evaluatie): de eurozone neemt een besluit over schuldverlichting. Daarna besluit het IMF of het opnieuw een financiële bijdrage wil leveren aan de redding van Griekenland.

November (vóór 15 november): Griekse banken worden doorgelicht in de asset quality review van de ECB.

November/december (na de asset quality review):er wordt een besluit genomen of en hoe de additionele EUR 15 miljard die klaar staat voor herkapitalisatie en resolutie van de Griekse bankensector wordt besteed. 

Delen:

naar boven