RaboResearch - Economisch Onderzoek

Versleten tandwielen

Column

Delen:

U kent het verhaal inmiddels: een historisch lange periode met per saldo nauwelijks economische groei lijkt nu bijna op zijn eind te lopen. Met daarbij de vaste opmerking dat de groei ook de komende jaren niet meer zo hoog zal zijn als voor 2007. Ook hoort bij trage economische groei af en toe een minnetje zoals we in het eerste kwartaal van dit jaar zagen. Maar de samenstelling van de economische ontwikkeling is nog veel belangrijker dan wel of geen groei. Uiteindelijk gaat het natuurlijk vooral om banen. En dan moet de aantrekkende export wel worden vertaald in binnenlandse bestedingen. Zo werken de raderen van de economie. Maar wellicht moeten we eerst nog wat tandwielen vervangen.

De verdeling van groei

Economische groei is een heel abstract begrip. Het vertelt ons alleen hoeveel meer er in een jaar is geconsumeerd, geproduceerd of verdiend. Daarmee zegt het niets over de verdeling. Vaak is die verdeling van de groei zeer scheef. Zo was de krimp van de Nederlandse economie in het eerste kwartaal vooral toe te schrijven aan een lagere productie en consumptie van gas als gevolg van het relatief warme winterweer. De bedrijfstak delfstoffenwinning deed het daardoor slecht, maar andere sectoren herstelden verder. Voor consumenten geldt eenzelfde verhaal: zij hoefden per saldo minder energie te kopen, maar gaven niet al het geld uit aan andere zaken. Daardoor daalde het Bruto Binnenlands Product. Overigens is er best een lans te breken voor de gedachte dat minder van je natuurlijke hulpbronnen opmaken goed is voor de samenleving.

Van zo’n scheve verdeling van economische groei is vaak sprake. Maar nu we rond de nul procent groei blijven hangen, worden deze verschillen uitvergroot. Sectoren en bedrijven, consumenten en overheid staan natuurlijk in verbinding met elkaar. Als de ene sector meer produceert, levert dat uiteindelijk ook voor de andere sector wat op. Als de groei bijvoorbeeld voornamelijk via de export komt, dan zullen bedrijven die het moeten hebben van de binnenlandse markt daar in eerste instantie nog niet veel van merken. Normaal gesproken gebeurt dat wel in de tweede groeifase: de werkgelegenheid die deze bedrijven creëren, zorgt ervoor dat werknemers meer te besteden hebben en de werkloosheid afneemt. Hierdoor profiteren uiteindelijk de bedrijfstakken die het moeten hebben van de binnenlandse bestedingen.

Versleten tandwiel

Dit klassieke beeld van een exportgeleide groei, daar rekenen we nu ook op. Er is echter wel een klein probleempje. De werkgelegenheid in de maakindustrie –onze primaire exportmotor–  is de afgelopen kwartalen nog verder gekrompen. Terwijl er wel meer wordt gemaakt. Op zichzelf is dit ook niet zo raar. De productie is nog niet terug op het niveau van voor de crisis. Dat betekent dus dat we nog wel wat groei van de exportmotor nodig hebben voordat we daar in andere sectoren profijt van hebben.
Maar er doemt daarbij een bedreiging op. Technologische ontwikkelingen maken het veel gemakkelijker productieketens verder op te knippen, werkgelegenheid te verplaatsen, maar ook verdergaand te automatiseren zodat er ook minder mensen nodig zijn voor de productie. Dat geldt zeker in exportgerichte sectoren. Zo kan dus de economie wel groeien door een stijging van de export, maar leidt dat niet of nauwelijks tot een effect op de binnenlandse bestedingen. Want als de toegevoegde waarde die wordt gecreëerd alleen leidt tot hogere winsten voor het internationale bedrijfsleven en niet tot hogere lonen en meer werkgelegenheid dan draait het economische raderwerk niet zoals we gewend zijn: het exporttandwiel is dan versleten.

Tandwielen vervangen

Wat is dan de oplossing voor alle bedrijven die het moeten hebben van de binnenlandse markt? Afwachten tot het raderwerk alsnog op gang komt? Dat kan natuurlijk. Maar afwachten is voor de meeste ondernemers niet de beste raad. Beter is het om zelf aan de slag te gaan met tandwielen te vervangen om zo tot een nieuw raderwerk van vooruitgang te komen. Dat betekent dus minder afhankelijk zijn van een groei van de markt, maar juist op zoek gaan naar nieuwe markten. Dat kan in Nederland, door nieuwe producten of diensten te introduceren, maar ook buiten onze landsgrenzen. Voor sommige ondernemers vergt dat grote veranderingen, maar dat geldt lang niet voor iedereen. Je eigen bedrijfsmodel is kritisch tegen het licht houden kan soms verrassende inzichten opleveren.

Innovatie, vernieuwing en verduurzaming zijn de nieuwe tandwielen. Afwachten tot het beter gaat is wachten tot een versleten tandwiel weer gaat draaien. Dat schiet niet op.

Delen:
Auteur(s)
Hans Stegeman
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
088 726 7864

naar boven