RaboResearch - Economisch Onderzoek

De intellectuele luiheid van een economische groeiagenda

Column

Delen:

Het gaat in Nederlandse beleidsdebat al geruime tijd over economische groei: hoe krijgen we meer economische groei, wat is daarbij de rol van innovatie en naar hoeveel groei moeten we streven? Dit debat is inhoudelijk nogal beperkt. Alleen maar denken in termen van economische groei is intellectuele luiheid. Groei is geen geluksmachine, en het comfortabele groeiniveau zoals we dat kenden is onrealistisch bovendien. Toch is dat is niet erg. Economische groei is namelijk een slechte maatstaf voor welzijn in een rijke maatschappij als de onze. Dus laten we denken in termen van echte vooruitgang.

Groei is comfortabel…

Na de langdurige recessie snakt Nederland naar hogere economische groei. Waarom eigenlijk? Volgens mij vooral omdat ons economische systeem -niet in de laatste plaats de overheidsfinanciën- die hogere groei nodig heeft om de vrede te bewaren. Dat werkt zo: onze Europese tekortnorm van 3% is gebaseerd op een reële economische groei van 3% en een inflatie van 2%. Alleen dan convergeert de schuld naar 60% van het BBP. Is de groei lager, dan wordt het buffelen om het begrotingstekort ook omlaag te brengen, zodat de schuld onder controle te blijft. Dat is lastig. Voor bedrijven geldt iets soortgelijks. Een groeiende afzetmarkt maakt omzetgroei gemakkelijker; je hoeft het niet per se beter te doen dan je concurrent. En voor politici: bij een grotere taart besluit je wie je extra blij maakt, bij een kleinere taart bepaal je wie je ‘pakt’. Een beetje heimwee naar de groei van weleer is dus begrijpelijk, maar ik vind het wel getuigen van intellectuele luiheid.

Het herstel lijkt zich nu voorzichtig aan te kondigen, maar voorlopig hoeven we niet te rekenen op meer dan 1%, misschien 1,5% - vroeger vonden we dat al bijna een recessie. Zo’n niveau zorgt er zeker niet voor dat de werkloosheid snel gaat dalen. Ook op de langere termijn ligt hogere economische groei niet voor de hand. Private en publieke schuldafbouw en de vergrijzing zullen de groei in Nederland en Europa de komende jaren steeds meer onder druk zetten. Zelfs als we onze economie optimaal inrichten. Tussen de regels door blijkt dat ook uit het WRR-rapport Naar een lerende economie: zelfs als we onze instituties (vooral het onderwijs) toekomstbestendig inrichten, zijn de groeibaten waarschijnlijk nog steeds beperkt. De reden: we zíjn al verschrikkelijk rijk. Dan word je minder snel nog rijker.
En innovatie dan als groeibron? Met name over ICT als innovatiemotor is de laatste tijd veel geschreven. Een andere belangrijke is verduurzaming, de transitie naar een circulaire economie. De groei-effecten van beide trends worden echter vaak overschat.

…maar een slechte maatstaf voor welzijn

ICT-innovaties maken veel diensten en informatie gratis. Maar als u uw krantenabonnement opzegt omdat het nieuws gratis te lezen is op internet, betekent dat economische krimp. Terwijl u beter af bent. Omgekeerd kan ICT-innovatie tot groei leiden, waar u dan weer niet van profiteert omdat het uw baan overbodig maakt. De VS is een angstwekkend voorbeeld. Het grootste deel van de bevolking heeft daar niet geprofiteerd van de economische groei, omdat hun inkomen is gedaald. In veel Westerse landen daalt de arbeidsproductiviteit al jarenlang trendmatig, zelfs na inmiddels veertig jaar ICT-revolutie.

Duurzame economische modellen, zoals die van een circulaire economie, beschrijven per definitie een krimpstrategie als we uitgaan van de huidige maatstaf voor economische groei. Weliswaar kan de circulaire economie bedrijven, sectoren en zelfs landen een tijdelijke groei-impuls geven, maar langer doen met producten, efficiënter met grondstoffen omgaan met ook als doel om minder te produceren, betekent in essentie uiteindelijk minder economische groei. Terwijl we er in ecologisch opzicht op vooruit zullen gaan. Voor de gemiddelde burger geldt die evidentie van ‘hogere groei is beter’ dus niet automatisch.

Groei niet als fundament voor een houdbare samenleving

Moeten we dan niet streven naar vooruitgang? Jazeker wel. Maar we moeten eerst af van die ingebakken groeiverwachting en onze verslaving aan groei. We moeten naar een houdbare samenleving. En daarmee bedoel ik een economie die zo is ingericht dat die niet alleen financieel, maar ook in sociaal en ecologisch opzicht houdbaar is voor toekomstige generaties. En dat betekent per definitie minder groei op de kortere termijn.

Het perspectief zit hem in vooruitgang. En dan niet gedefinieerd als groei van ons Bruto Binnenlands Product, maar als een toename van het welzijn van mensen. Het Bruto Binnenlands Product meet namelijk alleen betaalde producten en diensten en gaat voorbij aan alles wat door de vooruitgang gratis wordt gemaakt. Ons streven moet breder zijn: laten we naast een stijging van de materiële levensstandaard ook rekening houden met sociale en ecologische aspecten. Dat klinkt wollig, maar het Bruto Binnenlands Welzijn, waarbij meer aspecten een rol spelen dan de productie van goederen en diensten is een veel creatiever concept dan ouderwetse op een industriële samenleving gebaseerde economische groei. Wat zeker niet werkt, is rekenen op meer groei omdat we die nodig hebben voor de huidige inrichting van onze samenleving. Dat is pure intellectuele luiheid. Doe mij dus maar krimp met meer welzijn. Economische groei is geen geluksmachine. Groei van welzijn is de geluksmachine.

Verschenen in het Financieele Dagblad, 5 maart 2014

Delen:
Auteur(s)
Hans Stegeman
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
088 726 7864

naar boven