RaboResearch - Economisch Onderzoek

‘Father Christmas’ in het Europees Parlement

Economisch commentaar

Delen:

“Christmas came early.” Met die woorden presenteerde Europese-Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker op woensdag 26 november zijn plan om investeringen in Europa een impuls te geven. Het plan gebruikt financiële structurering van EU-budgetten om (private) investeringen mogelijk te maken van bij elkaar € 315 miljard (3,1% van EU-BBP).

Noodzaak van investeringen in Europa

Investeringen in kapitaal (infrastructuur, bedrijfsgebouwen, machines, technologie) zijn van belang voor de economische groei. Stegeman et al. (2014) hebben gekeken naar het langetermijngroeipotentieel van de eurozone en concluderen dat arbeid niet de drijvende factor zal zijn achter groei in het eurogebied. De reden hiervoor is dat het belang van de productiefactor arbeid met een vergrijzende bevolking de komende decennia juist afneemt. Economische groei zal dus van kapitaalgroei en algehele productiviteitsgroei moeten komen.

Als we kijken naar de langetermijntrend van de investeringsgroei (publiek en privaat) dan zien we dat er sprake is van een trendbreuk in 2009 (figuur 1). Het langetermijngroeipad van investeringen in de eurozone lag zo rond de 3,1% groei jaar-op-jaar. In de afgelopen vier jaar zien we dat de gemiddelde groei in investeringen negatief is, zo’n -1,4% krimp per jaar. Een matige economische ontwikkeling en een beperkte kredietgroei remmen de investeringen in de private sector; de financiële positie van overheden en de Europese begrotingsregels remmen die in de publieke sector. Dit zal op termijn negatieve consequenties hebben voor de economische groei. 

Figuur 1: Groei reële investeringen eurozone
Figuur 1: Groei reële investeringen eurozoneBron: Macrobond, Rabobank 

Een ingewikkelde oplossing voor een simpel probleem

Junckers plan kan niet los worden gezien van de Europese begrotingsregels. De meeste individuele lidstaten kunnen door te hoge begrotingstekorten of een te hoge staatsschuld binnen de Europese begrotingsregels de uitgaven aan investeringen niet verhogen. Op de begroting van de EU is ook geen ruimte om een groot bedrag aan investeringen te financieren. Daarom is gekozen voor een getrapte structuur. De Europese Commissie en de EIB verstrekken 21 miljard aan eigen vermogen en garanties aan het nieuw te creëren European Fund for Strategic Investments (EFSI). Dit fonds leent vervolgens geld van private investeerders. Daardoor kan het fonds een veel groter bedrag aan leningen verstrekken aan het bedrijfsleven voor investeringsprojecten. Het voordeel voor private investeerders in het fonds is dat het door de overheid verstrekte eigen vermogen een eerste buffer voor kredietverliezen vormt. Daardoor lopen private investeerders minder risico dan wanneer ze het geld direct aan de betreffende bedrijven uitlenen.

Deze manier van werken voorkomt hogere overheidsuitgaven en is niet strijdig met de regels over staatssteun; er worden immers geen directe subsidies verstrekt. Het succes van het fonds valt of staat met projecten die niet tot stand zouden zijn gekomen zonder het fonds. Het gaat dan om projecten met een politiek risico omdat zij voor regulering en of tarifering van overheden afhankelijk zijn. Grote infrastructurele (landsgrensoverschrijdende) investeringen zijn dan logische kandidaten.

Figuur 2: Structuur financiering investeringen
Figuur 2: Structuur financiering investeringenBron: Europese Commissie

Behalve de structuur van de financiering is er nog een aantal andere verschillen met een directe bestedingsimpuls door hogere overheidsinvesteringen. Door op deze manier projecten te financieren, verdeelt men de risico’s ervan namelijk via de Europese begroting over alle lidstaten. Een tweede verschil is dat het fonds, als losstaande entiteit, vooral aandacht heeft voor de risico-rendementsafweging terwijl een nationale overheid, ondergeschikt aan een politiek proces, meer aandacht heeft voor het maatschappelijke rendement. Een ander verschil is dat de financiering voor publieke projecten allemaal via publiekprivate-samenwerkingsconstructies (pps) moet verlopen aangezien overheden geen extra geld mogen lenen.

Impact onduidelijk, geen effect op korte termijn

Het door Juncker gepresenteerde plan is ambitieus en de Europese economie kan wel wat ambitie gebruiken. Het blijft echter de vraag in hoeverre er daadwerkelijk (netto) meer zal worden geïnvesteerd door het gepresenteerde plan. Bovendien zal het fonds pas halverwege 2015 operationeel zijn (EC, 2014). In de tussentijd voelen we nog steeds de gevolgen van stringent begrotingsbeleid in Europa en een gebrek aan politieke wil in de sterke landen om meer te investeren. Dit beperkt de economische groeiverwachting tot 1¼% voor 2015 (Boonstra et al., 2014). 

Referenties

Boonstra et al. (2014), Visie op 2015, Rabobank, 26 november 2014.

European Commission (2014). An Investment Plan for Europe. Brussel: European Commission.

European Commission (2014), Investing in Europe: speech by President Juncker in the European Parliament plenary session on the € 315 billion Investment Plan, www.europa.eu, 26 november 2014.

Stegeman, et al. (2014), Het groeiperspectief van de eurozone, Rabobank, 19 september 2014.

Delen:
Auteur(s)
Jurriaan Kalf
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
030 21 62666

naar boven