RaboResearch - Economisch Onderzoek

Geopolitieke spanningen overschaduwen Europees herstel

Economisch commentaar

Delen:

Terwijl de Europese economie de afgelopen kwartalen geleidelijk de weg omhoog heeft gevonden, wordt het prille herstel bedreigd door het conflict in Oost-Oekraïne en de resulterende wederzijdse handelssancties. Gelet op de beperkte omvang van Europese exporten naar Rusland en het doorzettende herstel in belangrijke handelspartners als de VS en Azië zal de impact van de huidige sancties op de economische groei in de EU naar verwachting beperkt blijven. Specifieke sectoren zullen echter onvermijdelijk forse hinder ondervinden, zeker als het conflict verder escaleert.

Een lokaal conflict escaleert in een mondiaal handelsconflict

Nadat Rusland zijn militaire steun voor de pro-Russische rebellen in Oost-Oekraïne ondanks de tragedie van vlucht MH17 niet wilde intrekken, gingen de EU en VS afgelopen maand in samenwerking over tot zogenoemde level-3 sancties. Naast een wapenembargo tegen Rusland beperkt de EU de toegang van Russische overheidsbanken tot de voor hen belangrijke Europese kapitaalmarkt en verbiedt zij de export van geavanceerde technologie voor de oliesector. De VS, die al op 16 juli de toegang tot financiering van twee Russische banken en twee energiebedrijven had beperkt, voegde drie andere Russische banken en een scheepswerf aan haar sanctielijst toe. Andere landen voerden eveneens sancties in. In reactie op deze ontwikkelingen voerde Rusland eerst een importverbod in op Pools groente en fruit, dat later werd uitgebreid naar een verbod op een breed palet aan landbouwproducten voor alle landen die sancties tegen Rusland hebben afgekondigd.

Gaat het conflict het Europese herstel in de kiem smoren?

Met het oog op het tot nu toe broze herstel van de Europese economie, dat vooral op buitenlandse vraag leunt, komt de afkondiging van wederzijdse sancties op een buitengewoon ongunstig moment. Vooral in landen met relatief grote handelsbelangen in Rusland en omvangrijke sectoren die onder de sancties vallen, zullen de maatregelen en de verwachte verdere verslechtering van de economische situatie in Rusland dan ook hun sporen nalaten. Zie voor de impact op Nederland onze recente Special. Wat het directe effect van de sancties betreft kunnen gezien de omvang van de uitvoer naar Rusland met name de Baltische landen, Finland en in mindere mate Polen last ondervinden van de wederzijdse sancties (figuur 1). Omdat het aandeel van de uitvoer richting Rusland in de overige EU-lidstaten onder de 5% ligt, valt het directe effect van de huidige sancties naar verwachting mee. Merk op dat Rusland een relatief beperkte exportbestemming is voor de meeste grote Europese economieën, waardoor de totale impact op de EU beperkt kan blijven. Maar naast de directe impact van de sancties zijn er ook indirecte effecten. Ten eerste spelen er secundaire effecten doordat handelsstromen worden verlegd. Met name de agrarische sector, die relatief hard door de Russische tegenmaatregelen wordt geraakt, ziet zich geconfronteerd met forse prijsdalingen doordat producten die naar Rusland zouden worden uitgevoerd, nu op de Europese markt worden aangeboden. Ten tweede moeten we rekening houden met een verslechtering van het Europese consumenten- en producentenvertrouwen. Zeker als de situatie in Oost-Oekraïne verder escaleert en Rusland bijvoorbeeld militair ingrijpt, kan ook de Europese binnenlandse vraag stevig geraakt worden via het vertrouwenskanaal. Een exacte inschatting van dit effect is op dit moment onmogelijk te maken. Tot slot kan bijvoorbeeld het VK en Londen in het bijzonder mogelijk hinder ondervinden van de beperkte toegang van Russische overheidsbanken en bedrijven tot de Europese kapitaalmarkt.

Figuur 1: Uitvoer naar Rusland beperkt
Figuur 1: Uitvoer naar Rusland beperktBron: EIU, IMF, Rabobank
Figuur 2: EU exportwaarde buiten EU, 2013
Figuur 2: EU exportwaarde buiten EU, 2013Bron: Reuters EcoWin, Rabobank

Andere handelspartners blijven groeien

Bovenstaande impact, zeker de directe effecten op de buitenlandse vraag, dienen wel in perspectief te worden bezien. Allereerst geldt immers dat het grootste deel van de exporten van EU-lidstaten bestemd zijn voor andere EU-lidstaten, in 2013 bedroeg dit 62% van de totale exportwaarde. Van de exporten buiten de Europese Unie gaat slechts 8% richting Rusland (7%) en Oekraïne (1%), zie figuur 2. Azië en de VS zijn de belangrijkste handelspartners, samen zijn zij goed voor ongeveer de helft van de exportwaarde buiten de EU.

Het is bemoedigend dat juist de belangrijkste handelspartners van de EU tekenen van aantrekkende groei laten zien. Diverse Aziatische groeimarkten profiteren van de licht toenemende groei in China. De betere Chinese cijfers lijken het gevolg van stimuleringsmaatregelen van de overheid en een toename van de kredietgroei, zie ook dit recente Economisch Commentaar. De aantrekkende inkoopmanagersindices (PMI) voor de maakindustrie in juli in diverse Aziatische opkomende markten ondersteunen ons beeld van een licht sterkere tweede jaarhelft. Ook de VS lijkt haar winterdip definitief achter zich te hebben gelaten. Het herstel op de huizenmarkt verliest weliswaar wat aan kracht, de sterke BBP-cijfers in 14K2 (+4,0% k-o-k, annualized) laten zien dat het herstel breed gedragen is. Sterke sentimentsindicatoren in juli, met name in de dienstensector, ondersteunen onze verwachting dat het herstel in de tweede jaarhelft doorzet. Kortom, ondanks de onvermijdelijke terugval in de export naar Rusland, verwachten wij dat de importbehoefte van de handelspartners van de EU per saldo niet significant zal afwijken van onze eerdere ramingen. Om die reden blijft onze eurozone BBP-voorspelling, op basis van de huidige stand van zaken van het conflict in Oost-Oekraïne, ongewijzigd op 1% in 2014 en 1½% in 2015. Wel is er sprake van een stevig neerwaarts risico indien het conflict verder escaleert.

Concluderend verwachten wij dat de effecten van de huidige Russische sancties op de Europese economie relatief beperkt zullen zijn. Hierbij gelden twee belangrijke nuanceringen. Ten eerste zullen de effecten in specifieke sectoren in diverse landen zeer duidelijk merkbaar zullen zijn. Ten tweede is onze inschatting gebaseerd op de impact van de huidige sancties, waarbij wij opmerken dat de toekomstige ontwikkeling van het conflict uiterst onvoorspelbaar is en in potentie verstrekkende gevolgen kan hebben. De neerwaartse risico’s voor het prille herstel zijn dus duidelijk toegenomen.

Delen:
Auteur(s)
Michiel Verduijn
Rabobank KEO
030 21 62666
Fabian Briegel
RaboResearch Global Economics & Markets Rabobank KEO
030 21 64053

naar boven