RaboResearch - Economisch Onderzoek

Met islamitisch bankieren de oplossing voor financiële stabiliteit nabij?

Column

Delen:

Na jaren van recessie lijkt het economische herstel van de eurozone inmiddels te zijn ingezet. Ook zijn eerste stapjes gezet naar een stabieler financieel stelsel, zoals de oprichting van de bankenunie. Daarbij is echter wel uitgegaan van het huidige financiële systeem. Maar hoe zit het met oplossingen die het huidige bankensysteem zouden kunnen vervangen door een systeem dat aanzienlijk anders functioneert en meer is gekoppeld aan de reële economie? In een brede context vinden hierover discussies plaats. Met een razendsnel groeiende islamitische financiële sector wordt islamitisch bankieren daarbij als mogelijke oplossing aangedragen.

Islamitisch financieren bevordert in theorie risicodeling en de koppeling van transacties aan de reële economie door structuren te gebruiken die zijn gebaseerd op winst- en verliesdeling en transacties waarbij een goed wordt verhandeld (asset-backed). Het moet als doel hebben om economische welvaart, economische en sociale rechtvaardigheid en stabiliteit te stimuleren. In de praktijk zien we echter dat islamitische banken risico’s zoveel mogelijk mijden door transacties zo vorm te geven dat er niet altijd sprake is van een daadwerkelijke overdacht van het goed (asset-based) en er nauwelijks winst- en verliesdelingsstructuren op de balansen staan. Er zijn echter wel grote verschillen tussen landen en tussen banken zelf. In Maleisië is bijvoorbeeld het gebruik van asset-based transacties veel wijdverbreider dan in Bahrein. Islamitische banken moeten dus nog het nodige aanpassen om genoemde doelen te kunnen verwezenlijken.

De vraag is of dit huidige opererende systeem op termijn daadwerkelijk hét antwoord kan bieden voor een stabieler financieel systeem. Na een aantal maanden veldwerkonderzoek in Maleisië en nu in de Golfstaten, in het kader van mijn promotieonderzoek, ben ik hiervan nog niet helemaal overtuigd.

In mijn artikel Islamitisch financieren: risico’s en risicomanagement heb ik onder meer beargumenteerd dat islamitische banken stabieler door de financiële crisis zijn gekomen, omdat ze genoodzaakt waren grotere kapitaalbuffers aan te houden en minder risicovol gedrag te vertonen door het islamitische verbod op gokken, het nemen van onnodig risico en speculatieve transacties. Ook strikte beperkingen op derivatentransacties en een verbod op short-selling en excessieve schuldcreatie hebben bijgedragen aan deze stabiliteit. Daarentegen ligt er met betrekking tot de toekomstige stabiliteit van deze banken nog heel wat werk in het verschiet. Vooral met betrekking tot het afdekken van risico’s.

Dat de praktijk van islamitische banken zo verschilt van de theorie is te wijten aan verschillende factoren. Een van de belangrijkste is dat deze banken voorlopig ‘gevangen’ zijn in een internationale conventionele financiële markt. Sinds de introductie van de eerste islamitische banken in de jaren zeventig hebben deze banken voornamelijk het model en de producten van conventionele banken als uitgangspunt genomen. Producten zijn zo gestructureerd dat ze juridisch voldoen aan islamitische wet- en regelgeving, maar over het algemeen hetzelfde eindproduct bieden. Daarnaast is het een verbodsgedreven sector en gaat nog te weinig aandacht uit naar het doel achter de verboden. Dit zorgt ervoor dat een groot deel van de activiteiten van islamitische banken substantieel weinig verschillen van die van conventionele banken.

Ik zie nu in de markt twee bewegingen ontstaan. Enerzijds houden islamitische banken (nog steeds) nauwlettend in de gaten wat conventionele banken doen en komen zij met soortgelijke producten om geen klanten te verliezen en om de kinderziektes van de jonge sector te verhelpen. Anderzijds wordt binnen de markt steeds meer nagedacht over hoe de reële economie meer te dienen en de kloof tussen theorie en praktijk te verkleinen.

Een betere implementatie van de theorie en meer werken vanuit de geest in plaats van de letter van de islamitische wet kan naar mijn mening zorgen voor meer financiële stabiliteit. In hoeverre de islamitische financiële sector hier in de toekomst in slaagt, is nog maar de vraag. Een eerste stap lijkt te worden gezet in Koeweit, waar de centrale bank de markt met wetgeving meer in deze richting duwt. De sector is zeker nog niet zo ver om als goed alternatief voor het huidige conventionele systeem te dienen en daarmee dus nog geen oplossing voor meer financiële stabiliteit. Maar sommige factoren die het systeem stabieler maken, kunnen wel als voorbeeld dienen. Het is niet zo zwart-wit. Beide systemen kunnen van elkaar leren.

Delen:
Auteur(s)
Rachida Talal-Azimi
Rabobank KEO
030 21 62666

naar boven