RaboResearch - Economisch Onderzoek

Omslagpunten

Column

Delen:

De scholen zijn weer begonnen. Mijn dochter van vier had wel weer even moeite met het ‘schoolleven’. Voor haar duurt zo’n vakantie dan ook mentaal veel langer dan die zes weken die ze heeft. Het recente verleden wordt uitvergroot en vereeuwigd. En mijn dochter is daar niet alleen in. Iedereen is geneigd om het recente verleden door te trekken naar de toekomst. We hebben allemaal moeite met omslagpunten. Zo ook economen.

Beperkt instrumentarium

Het voorspellen van omslagpunten in economische ontwikkelingen is, mede omdat het heel lastig is, een belangrijk onderdeel van het werk van conjunctuuranalisten. We weten dat de macromodellen, zoals gebruikt door instituten als CPB en DNB slecht zijn in het voorspellen van omslagen. Daarom worden de modeluitkomsten naast andere informatie gelegd. Enquêtes over sentiment onder consumenten en producenten geven vaak als eerste informatie over de stand van de conjunctuur. Daarnaast worden allerlei cijfers over economische ontwikkelingen die snel beschikbaar zijn gebruikt, zoals productie- en verkoopcijfers. Al deze informatie wordt dan weer bij elkaar gebracht om een zogeheten ‘voorlopende’ indicator te krijgen. Zo’n conjunctuurindicator is een hulpmiddel bij het voorspellen van omslagpunten. Ook wij hadden bij de Rabobank zo’n indicator geconstrueerd. Maar wat wilde het geval: juist rond zo’n omslagpunt bleek ie het niet te doen. Zul je altijd zien: historische relaties waarop modellen zijn gebaseerd, blijken toch niet zo goed te werken bij een omslag in de conjunctuur. Want vaak worden omslagpunten veroorzaakt door gebeurtenissen die zich in het verleden niet op die manier hebben voorgedaan.

Adaptieve verwachtingen en de waan van de dag

Al bijna mijn hele werkzame leven houd ik me op een of andere manier bezig met vooruitkijken. Van het maken van scenario’s voor de verre toekomst tot het voorspellen van de economische groei volgend jaar. En als ik íets heb geleerd, dan is het wel dat economen in sterke mate ook te maken hebben met adaptieve verwachtingen en de waan van de dag. Heel krachtige mechanismen.
Het beste voorbeeld van adaptieve verwachtingen is en blijft de huizenmarkt. Als de huizenprijzen een aantal jaren achter elkaar stijgen, dan gaan velen ervan uit dat dat tot in de oneindigheid zal duren. Een situatie die we in Nederland ook jarenlang hebben gekend.  We zitten op dit moment in een omgekeerde situatie. De huizenprijzen zijn inmiddels in reële termen met meer dan 30% gedaald. Maar mensen die in 2008 riepen dat huizenprijzen wel 20% zouden dalen, roepen dat nog steeds. En dat is hetzelfde als in 2007 ervan uit zijn gegaan dat de huizenprijzen  verder zouden stijgen.
Van de waan van de dag hebben we ook vaak last. Begin augustus was opeens iedereen heel positief over het economische herstel dat nabij zou zijn. Terwijl de cijfers niets anders bevestigden dan dat het minder slecht ging. Iets wat al lang werd verwacht. Een realistische inschatting was dus dat het economisch ging en gaat zoals al een tijdje verwacht. Meer niet.

Wat moet je dan?

Omslagen in de economie voorspellen blijft lastig. En de betrouwbaarheid van instrumenten daarvoor is zeer gering. Hoe kom je dan tot het voorspellen van omslagen?  Het begin is om niet altijd in de waan van de dag te blijven hangen. Dus niet alleen huidige trends doortrekken. En evenmin recente gebeurtenissen zonder omhaal uitvergroten. Aan de andere kant moeten we ook niet gaan lijden aan de ‘illusie van precisie’: het exact voorspellen van economische ontwikkelingen kunnen we niet.  En dat is ook niet erg. Want elk nieuw cijfer is vooral een aanleiding om fundamentele factoren en structurele ontwikkelingen goed te analyseren. Wat zijn de onderliggende factoren die op langere termijn de richting bepalen? En daarbij wel luisteren naar wat anderen zeggen, maar ook af durven gaan op een eigen analyse.
We zitten de laatste tijd weer in de situatie dat het woord omslagpunt steeds vaker voorkomt. Mijn gedachten daarbij: een snel economisch herstel zie ik niet. Voortkwakkelen blijft het. Maar ik verplicht mezelf tegenwoordig om ook altijd het andere perspectief te bekijken: ben ik niet te negatief, te adaptief in mijn verwachtingen? Ik denk het niet. De neiging tot consensus beperkt het economisch debat.

Mijn dochter is inmiddels al weer helemaal gewend aan school. Sterker nog, ze weet niet beter. Het is werken naar het volgende omslagpunt: de herfstvakantie.

 

Delen:
Auteur(s)
Hans Stegeman
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
088 726 7864

naar boven