RaboResearch - Economisch Onderzoek

Europa naar andere beleidskoers

Economisch commentaar

Delen:

De Europese Commissie lijkt de beleidsfocus van de lidstaten te willen verschuiven van bezuinigingen en lastenverzwaringen naar structurele hervormingen. Gezien het uitblijven van economisch herstel en het oplopen van de werkloosheid is dit verstandig. Het is echter zeer de vraag in welke mate de structurele hervormingen kunnen worden afgedwongen.

De komende dagen zal blijken in welke mate Europa een andere beleidskoers gaat varen. Woensdag 29 mei reageert de Europese Commissie (EC) –in het kader van het Europees Semester- op de nationale hervormingsprogramma’s en de stabiliteitsprogramma’s die de lidstaten de afgelopen maanden hebben ingediend. Ook beoordeelt de EC of landen voldoende maatregelen hebben genomen om hun begrotingen op orde te krijgen en of de huidige begrotingsdoelstellingen nog steeds realistisch zijn. EC-President Barroso heeft vorige maand al aangegeven dat de grenzen van het bezuinigingsbeleid in zicht zijn. Daarnaast heeft eurocommissaris Rehn eerder al gehint op uitstel voor het terugdringen van het begrotingstekort tot onder de 3%-BBP voor onder andere Frankrijk, Spanje en Nederland, waarvan voor de eerste twee zelfs met twee jaar. Rehn gaf daarbij aan dat voor sommige landen, zoals Frankrijk, de belangrijkste uitdaging ligt in het doorvoeren van structurele hervormingen.

Economisch realisme

Vanuit economisch perspectief is deze koerswijziging goed te verklaren. Het eerste kwartaal van 2013 was voor het eurogebied het zesde kwartaal van BBP-krimp op rij. Stemmingsindicatoren zijn de afgelopen maanden weliswaar licht verbeterd, maar blijven op een laag niveau en wij verwachten slechts een zwak economisch herstel in de komende kwartalen. Daardoor zal de werkloosheid in de eurozone (12,1% in maart) de komende tijd nog verder oplopen. Tegen deze economische achtergrond is uitstel van de begrotingsdoelstellingen voor diverse lidstaten naar onze mening wenselijk. Er is echter geen sprake van een radicale beleidsommezwaai weg van de bezuinigingsdrift. Door het verwachte uitstel hoeven diverse landen alleen geen extra maatregelen te nemen bovenop de al geplande bezuinigingsinspanning (figuur 1). Het is ook belangrijk om te realiseren dat het uitstel plaatsvindt binnen de regels van het aangescherpte Stabiliteits- en Groei Pact. De regels bieden immers ruimte voor uitstel in geval van onverwachte, slechtere economische omstandigheden die een negatieve impact hebben op de overheidsfinanciën of in geval van een ernstige economische neergang in het eurogebied.

Figuur 1. Begrotingsmaatregelen
Figuur 1. BegrotingsmaatregelenBron: Europese Commissie, Rabobank
Figuur 2. Structurele hervormingen
Figuur 2. Structurele hervormingenBron: OECD, Rabobank 

Ook de focus op structurele hervormingen is vanuit economisch perspectief verstandig. Hoewel landen de vruchten hiervan pas op de lange termijn kunnen plukken en de gevolgen voor de economische groei op korte termijn zelfs negatief kunnen zijn, is de negatieve impact minder groot dan die van budgettaire ombuigingen. Bovendien kunnen hervormingen de potentiële economische groei op de lange termijn verhogen. Met name de Zuid-Europese lidstaten hebben sinds de crisis relatief veel structurele hervormingen doorgevoerd (figuur 2). Vanwege de aanhoudende recessie en de hoge werkloosheid kan het politieke draagvlak voor verdere hervormingen, bovenop de begrotingsmaatregelen, echter onder druk komen.

Focus op structurele hervormingen?

Het verschuiven van de beleidsfocus is vanuit economische perspectief dus gewenst. Het is echter zeer de vraag in welke mate de Europese Commissie -op basis van het huidige institutionele kader- structurele hervormingen in de lidstaten kan afdwingen. De reikwijdte van het Stabiliteits- en Groei Pact beperkt zich tot overheidsfinanciën en in de regels staan geen mogelijkheden tot een uitruil tussen budgettaire maatregelen en structurele hervormingen. Met het Europees Semester kan de EC aanbevelingen doen voor economisch beleid, maar zij heeft momenteel geen instrumenten om deze aanbevelingen af te dwingen. Tot slot is er een procedure voor landen met een macro-economische onbalans. Conform de huidige afspraken kan de EC een boete uitdelen als lidstaten met een ‘excessieve’ onbalans onvoldoende beleidsmaatregelen nemen om deze onbalans te herstellen. Op deze wijze kan de EC dus invloed uitoefenen op het economisch beleid, zoals op het gebied van arbeidsmarkthervormingen of het liberaliseren van de dienstensector. In april 2013 bestempelde de EC de macro-economische onbalans in Spanje en Slovenië als ‘excessief’. Op basis van deze beoordeling kan de Raad van de Europese Unie een procedure starten waarin deze lidstaten worden gedwongen tot beleidsstappen. De Raad heeft op haar bijeenkomst op 14 mei 2013 echter aangegeven dat de EC eerst de nationale hervormingsprogramma’s van deze landen zal bekijken en op basis daarvan zal beoordelen of er meer beleidsstappen nodig zijn. Zolang er geen procedure wordt gestart, zijn deze beleidsstappen niet afdwingbaar. Het is om die reden dus onduidelijk in welke mate de Raad van de Europese Unie bereid is om beleidsmaatregelen af te dwingen in lidstaten met een macro-economische onbalans.

Al met al is het positief dat de Europese Commissie de focus wil verschuiven van bezuinigingen naar structurele hervormingen. Het goede nieuws is echter vooral dat er meer oog is voor groei in het bezuinigingsdebat. Wat betreft structurele hervormingen biedt het huidige institutionele raamwerk namelijk onvoldoende zekerheid dat deze ook daadwerkelijk zullen worden doorgevoerd. 

Delen:
Auteur(s)
Michiel Verduijn
Rabobank KEO
030 21 62666

naar boven