RaboResearch - Economisch Onderzoek

(On)gecontroleerde energie

Column

Delen:

Nu het nieuwe jaar is begonnen, de balans qua vuurwerkslachtoffers weer is opgemaakt en iedereen hopelijk vol goede moed begint, wil ik het op deze plaats hebben over een ander soort energie: die van geld. Net als vuurwerk en andere vormen van energie moet ook geld worden gecontroleerd. Maar anders dan bij vuurwerk zijn er meer dimensies aan geld die het lastig maken een en ander in goede banen te leiden. Dat verklaart voor een deel ook de economische problemen die we nu hebben.

Geld kan worden opgevat als energie die door tijd en ruimte kan reizen. De Tsjechische econoom Sedlacek maakt deze vergelijking in zijn boek De economie van goed en kwaad. En dan gaat het niet om de fysieke verschijning van geld, maar om de fictie. Buitengewoon nuttige, maar ook gevaarlijke energie. Wanneer deze ook maar ergens in een tijdruimtecontinuüm wordt geplaatst, gebeurt er iets. Als energievorm kan geld zich in drie dimensies verplaatsen. Allereerst verticaal: wie geld heeft, leent het uit aan hen die dat niet hebben. Dat is voor een groot deel de traditionele functie van banken: het intermediëren tussen spaarders en mensen of bedrijven met een leenbehoefte. Als dit op efficiënte wijze gebeurt, wordt de energie van geld goed gebruikt.

Ten tweede is er een horizontale energie: snelheid en vrijheid in horizontale of geografische verplaatsing zijn het nevenproduct –of stuwende kracht– geworden van de mondialisering. De enorme toename van wereldwijde kapitaalstromen heeft ervoor gezorgd dat de energie in landen met groeimogelijkheden ook eerder beschikbaar is om die mogelijkheden te laten ontbranden. We vergeten het wel eens, maar voor een deel is de liberalisatie van kapitaalmarkten ook een van de bronnen van economische groei geweest in de afgelopen tientallen jaren. Terechte vraag daarbij is natuurlijk of we die horizontale energie wel genoeg hebben begrensd.

Maar geld kan ook door de tijd reizen. Als abstracte constructie is geld niet gebonden aan materie, tijd of ruimte. Een enkel woord, geschreven of soms zelfs mondeling, volstaat al. Als het vertrouwen er maar is dat in de toekomst wordt betaald voor een bepaalde opdracht of goed, is er geen probleem. Schulden maken en die in de toekomst terugbetalen maakt geld tot een tijdreiziger. Vertrouwen kan gevestigd zijn in de kredietwaardigheid van de desbetreffende partij, het vestigen van zekerheden, of garantstellingen. Doordat geld door de tijd kan reizen, kunnen we energie uit de toekomst zuigen om daar vandaag al van te profiteren. Schuld haalt energie van de toekomst naar het heden. Daar staat tegenover dat je energie uit het verleden kunt halen en naar de toekomst kunt sturen door te sparen. Begrotingsbeleid en monetair beleid zijn niets anders dan manieren om deze energie te beheren.

En daar hebben we de zaken wellicht, ik formuleer het enigszins voorzichtig, niet helemaal juist aangepakt in de opmaat naar de crisis. We hebben ons blind gestaard op bijvoorbeeld economische groei, waarbij het tijdsaspect van geld geen rol speelt. Met andere woorden, door veel te lenen kan de groei worden opgeblazen zonder dat de rekening daarvan zichtbaar wordt. Op individueel niveau is dit veel gemakkelijker te begrijpen. Als u 10.000 euro leent en uitgeeft, zal niemand beweren dat u 10.000 euro rijker bent. Toch is het Bruto Binnenlands Product op dat moment met die 10.000 euro gegroeid.

Vooral het tijdreizen van geld hebben we de afgelopen jaren niet goed onder controle gehad. Hierdoor zijn schuldniveaus in de private sector en bij de overheid te hoog geworden. Eens temeer een bewijs dat die extra dimensie van de energie geld in vergelijking met vuurwerk meer schade kan aanrichten. Hierdoor zit er ook komend jaar niet veel anders op dan de energie te sparen. Ik wens u een energiek, maar energiezuinig 2013 toe.

Delen:
Auteur(s)
Hans Stegeman
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
030 21 62666

naar boven