RaboResearch - Economisch Onderzoek

Overgewicht is een symptoom, fitheid het doel

Column

Delen:

De discussie over bezuinigen en de effecten op de economische groei is de afgelopen weken weer in volle hevigheid losgebarsten. De aanleiding was dat volgens veel recent onderzoek de effecten van bezuinigingen op de economische groei groter zijn dan eerder aangenomen. Mede als gevolg hiervan is de afgelopen weken duidelijk geworden dat veel Europese landen, waaronder Nederland, de eerder gemaakte begrotingsafspraken niet kunnen nakomen. Wat is nu wijsheid? Extra bezuinigen, of aanvaarden dat het niet sneller gaat en het bij de huidige plannen laten?

De effecten van bezuinigen op economische groei zijn voer voor een vrij abstracte discussie. Ten eerste wordt het doel van bezuinigen uit het oog verloren: uiteindelijk is dat toch vooral houdbare overheidsfinanciën en een gezonde economie. Het doel is niet bezuinigen. Ten tweede verschillen de effecten op de economie naar soort bezuiniging. Sommige maatregelen leiden nauwelijks tot minder groei op korte termijn (bijvoorbeeld bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking) andere hebben juist heel veel effect. Ten derde lopen lastenverzwaringen (als overheid hetzelfde blijven doen terwijl iemand anders betaalt) en echte uitgavenverminderingen door elkaar heen.

Om mijn standpunt inzichtelijk te maken een vergelijking met iets wat voor de meeste mensen veel begrijpelijker is: het kwijtraken van overgewicht. Ook een echt Westerse ziekte. Want dat overheden in de meeste rijke Westerse landen iets moeten doen aan de omvang van hun schuld als percentage van het BBP is duidelijk.

Stel, je hebt je begin januari voorgenomen tien kilo af te vallen en je wilde dat na twee maanden hebben bereikt. Je komt er nu achter dat je nog maar vijf kilo kwijt bent. Dat valt tegen. Maar hoe komt het nu dat het niet sneller gaat? Wellicht te optimistische verwachtingen? Of de fitheid loopt terug, waardoor dat sporten er ook niet in zit? Bij een vriend van je gaat het veel beter, dat afvallen. Maar dat moest ook wel, want hij had dermate overgewicht dat dit een groot gezondheidsrisico vormde. Onder scherp toezicht van een arts en een diëtist valt hij in korte tijd wel de beoogde 25 kilo af. Weliswaar meldt hij zich vaak ziek op het werk en voelt hij zich belabberd, maar hij had geen andere keus.

Jij besluit iets langzamer te gaan met afvallen. Daarbij let je ook goed op je eten: het gaat niet alleen om de hoeveelheid, maar ook om de kwaliteit van de maaltijden. Je de hele tijd maar ziek melden op het werk schiet immers ook niet op, en voor je het weet ben je je baan kwijt in plaats van je overtollige kilo’s. Daarbij probeer je vooral af te vallen door fitter te worden en meer te bewegen, en minder door een streng dieet. Een fit lijf is op de lange termijn ook het best. Daarbij blijkt uit ervaring dat ook bij afvallen een ‘shocktherapie’ maar tijdelijk tot het gewenste resultaat leidt.

Deze analogie verheldert hopelijk iets over mijn standpunt in de discussie over bezuinigen. Het doel is gezonde overheidsfinanciën. Net als een gezond lijf. De vraag is in welk tempo dat het op de lange termijn het best te realiseren is. Als er geen acuut probleem is, is de geleidelijke weg beter. Immers, net als bij het bestrijden van overgewicht geldt ook op begrotingsconsolidatie dat kortetermijnbejag op de lange termijn vaak niet een duurzame bijdrage levert. En de Nederlandse overheid hoeft op korte termijn niet keihard te bezuinigen. Dit verwachten financiële markten niet en zorgt ervoor dat veel meer mensen dan nodig werkloos worden. En gezien de huidige omvang van de werkloosheid is de kans aanwezig dat een deel van deze groep nooit meer terugkeert op de arbeidsmarkt. Dat is vernietiging van menselijk kapitaal en groeipotentieel. Voor andere landen, waar de schulden ondraaglijk hoog zijn, zoals in Zuid-Europa, kan niet veel anders dan dat de kortetermijnpijn ook dient te worden genomen, om überhaupt een langetermijnperspectief te hebben.

Daarnaast speelt ook de kwaliteit van bezuinigingen een rol, net als die van voedsel bij afvallen. Uitgavenverminderingen die tegelijkertijd het groeipotentieel van de economie bevorderen zijn daarbij het best.

De komende tijd zou het in de discussie over de begroting moeten gaan over de vraag hoe we de economie op lange termijn fit krijgen. Overgewicht is een symptoom, fitheid is het doel.

Delen:
Auteur(s)
Hans Stegeman
RaboResearch Nederland Rabobank KEO
088 726 7864

naar boven