RaboResearch - Economisch Onderzoek

Het dilemma van de toeschouwer

Column

Delen:

De meeste voetbalstadions kennen geen staanplaatsen meer. Iedereen heeft een kuip- of klap­stoeltje om de wedstrijd comfortabeler en vooral veiliger te aanschouwen. Toch zie je vaak dat mensen gaan staan voor een beter zicht op het veld. Zij blokkeren vervolgens het zicht voor de zittenblijvers achter hen, die zich derhalve gedwongen zien om ook te gaan staan.
Het resultaat? Uiteindelijk staat iedereen, heeft niemand hierdoor per saldo een beter zicht op het veld verkregen en wordt de wedstrijd collectief minder comfortabel gevolgd.

Valutaoorlog

Dat was de manier waarop ik onlangs de essentie van de valutaoorlog zag worden uitgelegd bij wijze van de belangrijkste bijzaak van het leven. Japan kondigde de afgelopen maanden namelijk een omvangrijk pakket aan economische stimuleringsmaatregelen aan die internationaal de wenk­brauwen deed fronsen. Aantredend premier Abe lanceerde al snel zijn intentie om de economie met een budgettaire impuls van om en nabij de 2% van het Bruto Binnenlands Product (BBP) weer aan het groeien te krijgen. En daarnaast verhoogde de centrale bank van Japan recenter –en onder zware druk van de regering– de inflatiedoelstelling van 1% naar 2% en kondigde zij aan per 2014 het huidige, eindige opkoopprogramma van staatsobligaties te vervangen door een in beginsel onbegrensd programma waarbij maandelijks voor dertien triljoen yen (¥ 13.000.000.000.000, of € 106 miljard) aan Japanse staatsobligaties wordt aangekocht.

Als direct gevolg zakte de yen op de valutamarkten snel weg tegen andere grote munten. Ten opzichte van dollar en euro werd sinds begin december al 10, respectievelijk 14% aan waarde verloren. De extra Japanse groei zal op deze manier op korte termijn vooral ten koste gaan van de groei elders. De valuta-aanpassing trekt namelijk de mondiale vraag naar producten weg van andere landen ten gunste van de Japanse producenten zonder die totale mondiale vraag daarmee te vergroten. Goed dus voor Japan, maar weinig prettig voor zijn concurrenten op de wereldmarkt. En dus volgden kritische reacties van beleidsmakers uit Latijns-Amerika, Azië en ook Europa. Ook wordt mogelijk een reflex uitgelokt om de Japanse stimuleringsmaatregelen te pareren met eigen stimuleringsmaatregelen. In een voortzetting van de strijd, of valutaoorlog, om de eigen munt te behoeden voor overwaardering en de schadelijke effecten die dat heeft op de eigen uitvoergroei. Los van de discussie over de ware intentie van de Japanse maatregelen –stimulering van de binnenlandse vraag of verzwakking van de yen– kan overigens nog wel worden betwist of Japan daadwerkelijk de aanstichter is van een dergelijke valutaoorlog, of dat het land slechts reageert op het extreem ruime monetaire beleid en de kunstmatige wisselkoersverzwakking die elders in de wereld wordt gepraktiseerd.

Blijven zitten

De voetbalbeeldspraak is krachtig en suggereert dat landen niet anders kunnen dan het Japanse voorbeeld volgen. Maar de beeldspraak beperkt zich tot het volgen van die ene wedstrijd. De vraag is natuurlijk wat er na de wedstrijd gebeurt. Ofwel: wat zijn de implicaties na de korte termijn? En wat is de optimale reactie als je die inzichten ook meeneemt?

De Japanse regering zet maximaal in op groei om uit haar schulden te geraken. De aangekondigde budgettaire stimulus doet de broodnodige consumptiebelastingverhoging van de vorige regering helaas weer volledig te niet. En het is maar de vraag of de extra acties van de centrale bank deze keer wél de inflatie genereren die ze zich ten doel stelt. Alle eerdere pogingen van het afgelopen decennium zijn daarin namelijk mislukt. Maar zelfs als het deze keer wel lukt, dan nog is het bijna naïef om te verwachten dat een begrotingstekort van bijna 10%-BBP en een staatsschuld van bijna 250%-BBP vanzelf verdwijnen als er weer een beetje groei kan worden ‘gemaakt’.

Het Japanse voorbeeld volgen lijkt in die context veel op opstaan om een verloren wedstrijd te aanschouwen. Dat is geen zinvolle besteding van energie. Zeker niet als je weet dat je er een stijve rug aan overhoudt die nog dagen kan blijven nazeuren.

Delen:
Auteur(s)
Allard Bruinshoofd
Rabobank KEO
030 21 62666

naar boven